Cả thế giới chú ý màn tranh luận nảy lửa giữa ông Trump và ông Zelensky ở Nhà Trắng làm chúng ta hiểu hơn vai trò của đàm phán trong những tình huống giao tiếp khó như vậy.

Kỹ năng đàm phán là một phần quan trọng trong việc đạt được thỏa thuận và giải quyết xung đột trong nhiều lĩnh vực của cuộc sống. Theo các chuyên gia đại học Harvard, cách tiếp cận hiệu quả trong đàm phán không chỉ đơn thuần là giành chiến thắng mà còn là tìm kiếm các giải pháp thỏa mãn cả hai bên.

Đàm phán không nên được coi như một trận đấu mà một bên thắng và một bên thua. Thay vào đó, mục tiêu là tìm ra các giải pháp có thể đáp ứng nhu cầu của cả hai bên. Dưới đây là 4 lưu ý quan trọng trong đàm phán.

Lưu ý 1: Tập Trung Vào Lợi Ích Của 2 bên, Không Phải Vị Trí

Hiểu lý do phía sau yêu cầu: Quan trọng là phải hiểu tại sao một bên lại đưa ra những yêu cầu cụ thể. Thay vì bám chặt vào vị trí cứng nhắc, hãy chuyển sang tìm hiểu lợi ích chung để đạt được kết quả tốt hơn.

Ví dụ: Trong một văn phòng nọ, có người rất thích mở cửa sổ, còn người còn lại thì rất thích đóng cửa.

Hóa ra nhu cầu của người số 1 là cần không khí trong lành, và nhu cầu của người số 2 là giấy tờ không bị xáo trộn khi gió từ cửa sổ bay vào. Vấn đề đã được giải quyết bằng cách mở một cửa sổ ở vị trí khác.

Bên cạnh đó, việc thiết lập mối quan hệ trước khi đàm phán cũng rất cần thiết. Việc xây dựng mối quan hệ thân thiện trước khi bước vào đàm phán có thể tăng tỷ lệ thành công lên 25-30%. Các tương tác không chính thức giúp tạo ra sự hiểu biết và lòng tin giữa các bên.

Lưu ý 2: Sử Dụng Tiêu Chuẩn Công Bằng

Dựa vào tiêu chí khách quan: Sử dụng các tiêu chuẩn khách quan như tiêu chuẩn thị trường, ý kiến của chuyên gia, hoặc ý kiến mà cả hai bên đều đồng thuận để giải quyết tranh chấp.

Ví dụ: Làm sao để chia một cái bánh công bằng cho hai đứa trẻ. Thật đơn giản, hãy để đứa trẻ thứ nhất sẽ cắt bánh, đứa trẻ còn lại sẽ được chọn phần trước.

Lưu ý 3: Tách Biệt Con Người Khỏi Vấn Đề

Giải quyết vấn đề mà không công kích cá nhân: Điều này giúp duy trì mối quan hệ và tập trung vào việc tìm kiếm giải pháp.

Lưu ý 4: Đối mặt với các “chiến thuật” công kích của đối phương trong đàm phán.

• Chiến thuật thao túng phổ biến nhất là "cảnh sát tốt, cảnh sát xấu”, bên đối phương sẽ có 2 vai, một người liên tục công kích, một người đóng vai hòa giải, dẫn dắt bạn theo ý định họ đã định sẵn. Hãy cảnh giác để nhận thức việc này.

• Chiến thuật tấn công cá nhân: đối phương sẽ không nói về vấn đề mà chuyển sang công kích cá nhân, đổ lỗi cho bạn. Khi bị tấn công cá nhân, hãy chuyển hướng sự chú ý từ cuộc tấn công sang vấn đề chính bằng cách yêu cầu lời khuyên hoặc mời gọi sự chỉ trích mang tính xây dựng.

Khi áp dụng những nguyên tắc này vào thực tế, bạn có thể đạt được những thỏa thuận bền vững hơn và xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với các đối tác đàm phán. Đây cũng là cơ hội để phát triển kỹ năng giao tiếp và quản lý xung đột hiệu quả hơn.

Trong thực tế, những thành công mà bạn hay tổ chức đạt được luôn làm cho chính hành vi đã đạt được nó trở nên lỗi thời. Nói cách khác, thành công luôn tạo ra những thực tế mới.

Thành công đôi khi là một kẻ thù nguy hiểm của các tổ chức, và cả cá nhân, nếu vì đó mà khiến họ trở nên tự mãn, lười biếng và kiêu ngạo. Và không bao lâu nữa, thành công sẽ biến thành thất bại.

Ví dụ, trong những năm 1920, hai ngành công nghiệp thành công nhất của Mỹ là mỏ than anthracite và đường sắt. Cả hai đều tin rằng họ có sự độc quyền mãi mãi, không thể lay chuyển. Cả hai đều tin rằng định nghĩa về hoạt động kinh doanh của họ là quá hiển nhiên, tới mức loại bỏ tất cả nhu cầu suy nghĩ chiến lược, huống hồ là hành động đổi mới.

Gợi ý hành động để duy trì những thành công ổn định, bền vững.

Đối với doanh nghiệp

• Mở rộng định nghĩa “thị trường”: Hãy chọn một sản phẩm hoặc dịch vụ của tổ chức bạn. Thị phần được tính ra sao? Thị phần của bạn trên thị trường là gì? Hãy mở rộng định nghĩa của bạn về thị trường (chẳng hạn, thay vì nói “ngành đường sắt" thì hãy xem thị trường là "ngành vận tải"). Thị phần của bạn trên thị trường rộng lớn hơn này là gì?

• Dự đoán tương lai: Xu hướng nào đang nổi lên trong ngành của bạn? Công nghệ nào có thể thay đổi cuộc chơi? Nhu cầu của khách hàng sẽ thay đổi như thế nào?

• Thử nghiệm và đổi mới: Dành một phần ngân sách và thời gian cho việc thử nghiệm những ý tưởng mới, dù là nhỏ. Đừng sợ thất bại, vì đó là cách bạn học hỏi và phát triển.

• Xây dựng văn hóa học tập: Khuyến khích nhân viên liên tục học hỏi, chia sẻ kiến thức và đưa ra ý tưởng mới.

Đối một quá trình phát triển cá nhân.

• Tự đánh giá: Thành công gần đây nhất của bạn là gì? Bạn đã học được gì từ nó? Những kỹ năng và kiến thức nào đã giúp bạn đạt được thành công đó?

• Mở rộng "định nghĩa thị trường": Đừng giới hạn bản thân trong vai trò hiện tại. Hãy nghĩ về những kỹ năng của bạn có thể áp dụng ở đâu khác. (Ví dụ: Thay vì nghĩ "Tôi là một kế toán," hãy nghĩ "Tôi có kỹ năng phân tích tài chính và giải quyết vấn đề").

• Đầu tư vào bản thân: Học thêm kỹ năng mới, tham gia các khóa học, đọc sách, mở rộng mạng lưới quan hệ. Thế giới thay đổi rất nhanh, và bạn cần liên tục cập nhật kiến thức để không bị tụt hậu.

• Đặt mục tiêu mới: Đừng hài lòng với những gì bạn đã đạt được. Hãy luôn đặt ra những mục tiêu cao hơn, thách thức hơn để thúc đẩy bản thân phát triển.

• Chấp nhận rủi ro một cách có tính toán: Đôi khi, để đạt tới thành công lớn hơn, ta cần bước ra khỏi vùng an toàn.

• Tìm kiếm sự phản hồi: Hỏi ý kiến từ đồng nghiệp, người hướng dẫn (mentor), hoặc bạn bè đáng tin cậy về điểm mạnh và điểm yếu của bạn.

Như ý tưởng ở trên, có lẽ, chỉ có chuyện cổ tích mới kết thúc bằng câu “Họ sống hạnh phúc mãi mãi về sau”. Còn trong thực tế, thành công là một hành trình, không phải là một điểm đến. Hãy luôn khiêm tốn, ham học hỏi, và sẵn sàng thay đổi để thích nghi với thực tại mới. Chỉ có như vậy, chúng ta mới có thể duy trì và phát triển thành công của mình trong dài hạn.

Tháng 7 năm 2024, mình bắt đầu hành trình quan sát và nghiên cứu thiên văn. Cảm xúc khi chụp được mặt trăng, rồi những thiên hà, tinh vân lần đầu tiên thật là khó quên

Mình và 2 người bạn đồng hành, chiếc kính thiên văn See Star và Explore Scientific đã cùng nhau chụp lại những khoảnh khắc và tạo vật tuyệt đẹp của vũ trụ. Từ vẻ đẹp thanh bình của Tinh vân Orion - nơi những ngôi sao mới đang hình thành, đến ánh sáng huyền ảo của Thiên hà Andromeda - người láng giềng khổng lồ cách ta 2.5 triệu năm ánh sáng… tất cả đều vô cùng đáng nhớ.

Bên cạnh những tấm hình đẹp, vũ trụ còn mang cho mình nhiều bài học, sự trải nghiệm và chuyển biến sâu sắc bên trong. Và đây là 3 bài học lớn nhất.

#1 - Sự tồn tại của những quy luật phổ quát và trường tồn trong vũ trụ.

Từ sự bao la không thể tả nổi của các thiên hà, tinh vân, chiều dài của chúng phải dùng đơn vị vài ngàn đến vài triệu năm ánh sáng để đo, đến những sự vật nhỏ bé nhất trên trái đất như các tế bào… đều vận hành và chịu sự chi phối của những quy luật phổ quát trong vũ trụ.

Từ những cấu trúc vĩ mô như thiên hà xoắn ốc M51 với đường kính 60.000 năm ánh sáng, đến những cấu trúc vi mô như DNA trong tế bào (đường kính chỉ 2 nanomet), tất cả đều tuân theo những quy luật toán học và vật lý không thể phá vỡ.

Theo nghiên cứu của các nhà khoa học tại Đại học Princeton, những hình xoắn ốc logarit xuất hiện ở khắp nơi trong tự nhiên - từ vỏ ốc nautilus, đến các thiên hà, đều tuân theo tỷ lệ vàng Fibonacci.

Quy luật này không chỉ giới hạn trong thế giới vật chất. Các nhà khoa học thần kinh học hiện đại đã chứng minh rằng ngay cả những suy nghĩ và hành động của con người cũng tuân theo những quy luật nhất định của vũ trụ.

Quy luật ấy cũng chi phối những hành động mang tính nhân quả trong cuộc sống; mà nhiều nền văn minh, tôn giáo diễn tả lại thành các định luật khác nhau như luật nhân quả, luật hấp dẫn, luật phản phục.

Hiểu điều này cho phép chúng ta sống khiêm nhường, thuận theo các nguyên lý của vũ trụ chính là chìa khóa để chúng ta có một cuộc sống hạnh phúc đích thực và thành công bền vững.

#2 - Hệt số Entropy: một đại lượng tạo ra những biến đổi lớn, từ vi mô đến vĩ mô.

Năm 2024 như một bức tranh đa sắc của những biến động không ngờ.

Thế giới trải qua hàng loạt những biến cố không thể ngờ trước và tưởng tượng ra được; từ các cuộc chiến tranh, các thảm họa thiên tai toàn cầu, đến các vấn đề bất ổn chính trị ở nhiều quốc gia. “Bất định, hỗn loạn” có thể là những từ dùng để mô tả cho năm 2024.

Từ những đợt sóng nhiệt kỷ lục làm tan chảy băng Bắc Cực, đến những xung đột địa chính trị căng thẳng trên toàn cầu, thế giới dường như đang bước vào một kỷ nguyên của sự bất định chưa từng có. Theo dữ liệu của Liên Hợp Quốc, số lượng thảm họa thiên nhiên trong năm 2024 đã tăng gấp ba lần so với trung bình của thập kỷ trước.

Nhìn từ góc độ khoa học, những biến động này phản ánh một quy luật cơ bản của vũ trụ: nguyên lý Entropy.

Các nghiên cứu của Ludwig Boltzmann từ thế kỷ 19 đã chỉ ra rằng, Entropy là thước đo sự hỗn loạn trong một hệ thống. Theo định luật nhiệt động lực học thứ hai, Entropy của một hệ kín luôn có xu hướng tăng theo thời gian, dẫn đến sự gia tăng của hỗn loạn và bất định.

Một ví dụ đơn giản: khi ta đổ một giọt mực vào cốc nước trong, những phân tử mực sẽ tự nhiên khuếch tán cho đến khi toàn bộ nước trong cốc có màu đồng nhất. Quá trình này là không thể đảo ngược - đây chính là biểu hiện của sự tăng Entropy. Tương tự, các nhà vật lý thiên văn đã chứng minh rằng vũ trụ đang liên tục giãn nở, dẫn đến sự tăng Entropy không ngừng ở quy mô vũ trụ.

Thật thú vị khi triết học Phật giáo, từ hơn 2500 năm trước, đã có những nhận định tương đồng về chu kỳ này qua khái niệm Tam Ngươn. Theo kinh điển Phật giáo, Thời kỳ Hạ Ngươn - nơi chúng ta đang sống - được đặc trưng bởi sự gia tăng của những xung đột và sự suy giảm của các giá trị đạo đức. Các nghiên cứu về tâm lý xã hội hiện đại cũng cho thấy mối tương quan giữa sự gia tăng bất ổn xã hội và sự suy giảm của các giá trị truyền thống.

Hệ số Entropy trong Vật lý và Thời Kỳ Hạ Ngươn trong Phật giáo đều chỉ chung đến một giai đoạn hỗn loạn và bất định của vạn vật, từ vũ trụ bao la đến đời sống nhỏ bé của nhân loại. Bất định và hỗn loạn cũng là một quy luật tất yếu của vũ trụ.

Tuy nhiên, hiểu được bản chất của Entropy và chu kỳ Tam Ngươn không phải để bi quan. Ngược lại, đây là cơ hội để chúng ta xây dựng những "đảo trật tự" trong đại dương hỗn mang. Như nhà vật lý Nobel Ilya Prigogine đã chứng minh, từ hỗn loạn có thể nảy sinh những cấu trúc tự tổ chức mới, phức tạp và thích nghi hơn.

Hiểu điều điều này giúp chúng ta chuẩn bị cho mình một tâm thế vững vàng, một niềm tin và nền tảng giá trị vững chắc trong chu kỳ “bất định, hỗn loạn” sẽ còn diễn ra sắp tới.

Trong thời đại đầy biến động này, việc xây dựng một nền tảng giá trị vững chắc và một tâm thế cân bằng không chỉ là sự chuẩn bị cần thiết, mà còn là chìa khóa để chuyển hóa những thách thức thành cơ hội phát triển mới.

#3 - Manifestation: Các tần số rung động, cơ học lượng tử và năng lượng tư duy

Kể từ khi Albert Einstein và một số nhà vật lý khác khai sinh ra lý thuyết về cơ học lượng tử là một lý thuyết vật lý mô tả các hiện tượng ở cấp độ nguyên tử và hạ nguyên tử đã cho nhân loại có một cái nhìn hoàn toàn mới mẻ về sự vận hành của các hạt cơ bản trong vũ trụ và trong chính tâm trí của con người.

Các nghiên cứu khoa học ngày càng chứng minh mối liên kết giữa suy nghĩ và hiện thực. Các nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học thần kinh, tâm lý học, và thậm chí cơ học lượng tử đều ủng hộ ý tưởng rằng suy nghĩ của chúng ta, bao gồm cả ý thức và tiềm thức, có thể ảnh hưởng đến môi trường bên ngoài. Một ví dụ điển hình là hiệu ứng giả dược, là minh chứng cho thấy niềm tin hoặc kỳ vọng mạnh mẽ có thể thay đổi trạng thái sức khỏe thể chất của con người.

Lĩnh vực vật lý lượng tử mở ra một con đường thú vị để nghiên cứu và hiểu về hiện tượng Manifestation. Mặc dù vẫn là một lĩnh vực đang tiếp tục nghiên cứu, một số lý thuyết cho thấy rằng quá trình suy nghĩ có thể ảnh hưởng đến vật chất ở cấp độ hạ nguyên tử. Tóm lại, suy nghĩ của chúng ta có thể tạo ra năng lượng tương tác với trường lượng tử, làm thay đổi sắp xếp và hoạt động của các hạt.

Quá trình này có thể tạo ra một chuỗi sự kiện mới và tạo ra một viễn cảnh tương lai hoàn toàn mới.

Khái niệm về vướng mắc lượng tử còn mở ra quan điểm rằng các hạt ở xa nhau có thể bị ảnh hưởng ngay lập tức bởi trạng thái của cặp vướng mắc của chúng. Điều này mở ra những triển vọng hứa hẹn về cách năng lượng của suy nghĩ có thể kết nối chúng ta với thế giới nhiều hơn chúng ta nghĩ. Đó chính là nền tảng của một khái niệm rất “thời thượng” hiện nay mà chúng ta gọi là “manifest”

Để thực hiện manifest một cách hiệu quả, dưới đây là các bước chi tiết mà bạn có thể áp dụng:

1. Xác định Mục Tiêu

Rõ Ràng Hóa Mong Muốn: Bước đầu tiên trong quá trình manifest là xác định rõ ràng mục tiêu của bạn.

2. Hình Dung Tạo Hình Ảnh Sống Động: Hãy dành thời gian để hình dung về mục tiêu đã đạt được. Tưởng tượng chi tiết về cảm xúc, không gian và hoàn cảnh khi bạn đạt được điều mình mong muốn.

3. Cảm Nhận và Kết Nối Cảm Xúc: Khi hình dung, hãy cảm nhận sâu sắc những cảm xúc tích cực mà bạn sẽ trải qua khi đạt được mục tiêu. Cảm xúc mạnh mẽ có thể giúp thu hút những điều tốt đẹp vào cuộc sống.

4. Hành Động

- Thực Hiện Các Bước Nhỏ: Sau khi đã hình dung, hãy bắt đầu thực hiện những hành động nhỏ hướng tới mục tiêu. Điều này không chỉ giúp bạn tiến gần hơn tới mục tiêu mà còn chứng minh cho vũ trụ rằng bạn nghiêm túc với mong muốn của mình.

- Cam Kết Bền Bỉ: Kiên trì trong hành động là rất quan trọng; đôi khi, kết quả không đến ngay lập tức.

5. Tin Tưởng Vào Quá Trình

• Giữ Niềm Tin: Tin tưởng vào khả năng của bản thân và vào quá trình manifest là rất quan trọng. Sự hoài nghi có thể cản trở năng lượng tích cực mà bạn đang cố gắng thu hút.

• Kết Nối Với Nhịp Điệu của Vũ Trụ: Tạo ra một mối liên hệ sâu sắc hơn với vũ trụ bằng cách thường xuyên thực hành lòng biết ơn và giữ tâm trạng tích cực.

Tạm kết:

Những bài học và ghi chép dưới đây hoàn toàn là những trải nghiệm, quan điểm và kiến thức tự đúc kết của cá nhân mình trong suốt thời gian qua. Nó mang tính tham khảo nhiều hơn là lý thuyết đúng sai.

Chúc mọi người có một năm 2025 sắp tới thật khởi sắc, bình an.

Dù mới giữa tháng 10, nhưng trong trái tim mình đã có bộ phim hay nhất năm 2024 - đó là The Wild Robot - câu chuyện đẹp đẽ, đa sắc về chú robot lạc vào khu rừng hoang dã và học cách làm mẹ của một chú ngỗng con.

#1 - Tính nhân loại ẩn sau một tạo hình đẹp đẽ về một thế giới hoang dã đầy màu sắc.

Cảm nhận đầy tiên là bạn sẽ bị “choáng-ngợp-một-cách-êm-ả” trước tạo hình trong bộ phim. Phim sử dụng phong cách màu nước (digital painting) kết hợp với 3D, tạo nên một không gian sinh động, thú vị và đầy màu sắc. Từ thiên nhiên, cây cỏ đến muôn thú, robot… tất cả đều hòa quyện với nhau trong những gam màu êm ả, dễ chịu.

Các bối cảnh và góc máy trong phim mang lại cảm giác như ta đang mở ra một cuốn sách tranh đầy màu sắc mà ngày bé cha mẹ hay đọc cho ta trước giấc ngủ.

Câu chuyện của "The Wild Robot" xoay quanh một chú robot lạc vào vùng hoang dã, trở thành mẹ của một chú ngỗng con.

Phim khai thác những khó khăn trong việc thích nghi với môi trường sống và tình mẫu tử, không chỉ dừng lại ở những câu chuyện vui vẻ mà còn thể hiện nỗi đau và thách thức trong cuộc sống.

Là một người yêu mến các giá trị phổ quát, trường tồn của con người, mình cảm nhận rõ “tính nhân loại” trong diễn biến câu chuyện của bộ phim.

Tính nhân loại (tiếng Pháp: humanité) là những thuộc tính mang bản chất xã hội của loài người, được thể hiện trong nhân cách, năng lực, quan hệ, phẩm chất con người như tư duy, tưởng tượng, tình cảm, ý chí, hoạt động, nhân ái, dũng cảm, vị tha, xả thân,...

Mình có thể nhớ một vài tình huống nhỏ nhưng có thể lay động trái tim của bất kỳ khán giả nào khi xem phim.

• Khi cô robot nói “Tôi chưa được lập trình để làm mẹ”, cô ấy nhận được lời khuyên “Chẳng ai được lập trình để làm chuyện ấy cả, chúng ta cần học cách làm mẹ”.

• Mẹ robot nói với ngỗng con, khi nó có giúp xây dựng căn nhà từ gỗ. “Ngồi yên đi, đôi khi, sự giúp đỡ không đáng kể còn làm cản trở hiệu quả của quá trình”. Chú ngỗng con đáp “Nhưng con vẫn muốn giúp mẹ”. Và quá trình hay hiệu suất cũng đâu có ý nghĩa gì với khoảnh khắc đáng yêu đó của ngỗng con nữa, cô robot bỏ qua lý trí về hiệu suất để dành thời gian cùng ngỗng con xây nhà.

“Bạn sẽ không bao giờ là người mẹ hoàn hảo, vì vậy hãy làm tốt nhất có thể. Tất cả những gì Brightbill (Mỏ sáng - tên chú ngỗng con) thực sự cần là biết rằng bạn đang làm tốt nhất.” - Lời ông ngỗng đầu đàn nói với Roz (bà mẹ robot) khi cô buồn bã nói về sự khác biệt giữa mình và Mỏ sáng, rằng mình không bao giờ có thể là một "người mẹ hoàn hảo”.

“Đôi khi, thiên nhiên hoang dã thực sự có thể xấu xí. Nhưng từ sự xấu xí đó lại nảy sinh ra vẻ đẹp. Bạn thấy đấy, những sinh vật đáng thương đã chết đó đã trở về với đất, cơ thể của chúng nuôi dưỡng đất, và chúng đã giúp tạo ra mùa xuân nở rộ rực rỡ nhất mà hòn đảo từng biết đến.” - Đoạn thoại giữa cô robot Roz cùng muôn thú.

“Brightbill đã là con trai của Roz ngay từ lúc cô nhặt được quả trứng của cậu. Cô đã cứu cậu khỏi cái chết chắc chắn, và rồi cậu đã cứu cô. Cậu là lý do khiến Roz sống tốt trong suốt thời gian dài như vậy.” - Đoạn thoại giữa muôn thú.

#2 - Một câu hỏi song đề xã hội

Nếu một ngày nào đó:

• Robot ngày càng trở nên có cảm xúc và lương tri giống con người?

• Và con người ngày càng trở nên vô cảm giống robot?

…thì chuyện gì sẽ xảy ra?

Không hiểu sao khi xem bộ phim này, trong đầu mình hiển hiện ra câu hỏi song đề này. Một viễn cảnh tương lai đầy mâu thuẫn: nếu robot ngày càng có cảm xúc và lương tri giống con người, trong khi con người lại trở nên vô cảm như robot, thì chuyện gì sẽ xảy ra?

Chú robot trong phim đã trải qua những khoảnh khắc đầy cảm động khi dạy ngỗng con cách ăn, bơi và bay. Sự chờ đợi trong mùa đông giá lạnh để được gặp lại đứa con ngỗng của mình, chỉ để yên tâm rằng nó vẫn ổn, thực sự khiến mình xúc động. Những phân cảnh đơn giản với ít lời thoại nhưng lại thể hiện sâu sắc tình cảm giữa mẹ người máy và con ngỗng đã khiến mình nhiều lần rưng rưng nước mắt. Liệu chúng ta có thể học được điều gì từ những cỗ máy vô tri ấy về tình yêu thương và sự quan tâm?

Tạm kết:

"The Wild Robot" thực sự là một hành trình cảm động trong thế giới hoang dã, nơi mà tình mẫu tử giữa một cỗ máy và một chú ngỗng con vượt qua mọi rào cản.

Qua bộ phim này, DreamWorks đã chứng minh rằng không cần quá phức tạp để tạo nên một tác phẩm ý nghĩa. Sự kết hợp hoàn hảo giữa nội dung cảm xúc, hình ảnh sinh động và âm thanh tinh tế đã tạo nên một trải nghiệm điện ảnh đáng nhớ cho khán giả.

Trong xã hội hiện đại, nơi mà công việc và sự nghiệp được đề cao, “nghiện” công việc đã trở thành một vấn đề ngày càng phổ biến. Nhiều người dành phần lớn thời gian và tâm huyết cho công việc mà quên đi những mối quan hệ cá nhân và giá trị bản thân.

Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về nghiện công việc, nguyên nhân của nó và cách để vượt qua trạng thái này để tìm thấy hạnh phúc đích thực.

Bài viết có tham khảo từ nội dung “Fighting Workaholism: You Are Not a Success Machine” của Harvard Business Review và kết hợp với góc nhìn cá nhân của tác giả.

Nghiện Công Việc Là Gì?

Nghiện công việc, hay còn gọi là "workaholism," là một trạng thái tâm lý mà một người cảm thấy muốn làm việc liên tục để cảm thấy bản thân mình có giá trị.

Đây là một trạng thái tâm lý và hành vi mà người bị ảnh hưởng cảm thấy bị thúc đẩy bởi một số nhu cầu nội tại để làm việc liên tục.

• Cảm Giác Thành Tựu (Achievement Drive): Người nghiện công việc thường có nhu cầu cao về thành tựu và hoàn thành mục tiêu.

• Tự Đánh Giá Bản Thân (Self-Esteem): Họ thường đánh giá bản thân dựa trên hiệu suất công việc, coi công việc là thước đo giá trị cá nhân.

Ví dụ:

• Anh A thường xuyên làm việc đến tận khuya, ngay cả khi không có deadline gấp.

• Chị B luôn mang laptop đi nghỉ mát và dành phần lớn thời gian để kiểm tra email công việc.

• Anh C cảm thấy lo lắng và tội lỗi khi không làm việc, ngay cả trong những ngày nghỉ.

Hành vi này thường gây ra rối loạn trong các mối quan hệ cá nhân, khiến cho người nghiện trở nên xa cách với gia đình và bạn bè. Họ có thể che giấu cảm xúc thật của mình bằng cách đắm chìm trong công việc, dẫn đến sự cô đơn và trống rỗng.

Các Nguyên Nhân Dẫn Đến Nghiện Công Việc

1. Nghiện cảm giác “thành công”

Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến nghiện công việc là "nghiện cảm giác thành công". Cảm giác thỏa mãn khi đạt được thành tựu khiến nhiều người cảm thấy sống động và hạnh phúc.

Tuy nhiên, điều này cũng đồng nghĩa với việc họ phụ thuộc vào những thành tựu đạt được để xác định giá trị bản thân.

Ví dụ:

• Chị D luôn cảm thấy phấn khích khi hoàn thành một dự án lớn, nhưng nhanh chóng cảm thấy trống rỗng và tìm kiếm dự án tiếp theo.

• Anh E liên tục đặt ra những mục tiêu cao hơn cho bản thân, không bao giờ hài lòng với những gì đã đạt được.

Khi không đạt được mục tiêu, họ dễ dàng cảm thấy thất bại và mất phương hướng.

2. "Dopamine và Cảm Giác Thỏa Mãn

Xét trên góc độ khoa học về não bộ, khi chúng ta nhận được điều mình mong ước: được khen, được yêu, mua nhà, tậu xe…  thì dopamine - chất dẫn truyền thần kinh giúp kiểm soát các trung tâm thưởng thức khoái cảm ở não sản sinh và cho chúng ta cảm giác khoan khoái. Điều này kích thích con người tiếp tục làm việc nhiều hơn để tìm kiếm cảm giác đó.

Có thể nói sự khoan khoái, dễ chịu có bản chất hoá học thuần tuý. Khi chúng ta nhận được điều mình thích. Dopamine trong não sản sinh và cho chúng ta cảm giác khoan khoái.

Ví dụ:

• Chị F cảm thấy hưng phấn mỗi khi nhận được email khen ngợi từ sếp, và liên tục kiểm tra hộp thư để tìm kiếm cảm giác đó.

• Anh G thường xuyên làm thêm giờ để hoàn thành công việc sớm, chỉ để có cảm giác thành tựu.

Nhưng đó chỉ là khoái cảm, không phải hạnh phúc. Hãy hiểu khoái cảm là một trải nghiệm nhất thời, nó nhanh chóng mất đi khi các hoá chất thần kinh lắng xuống.

3. Hiểu Sai Về Giá Trị Bản Thân

Khi quá chú trọng vào công việc, nhiều người bắt đầu giảm giá trị bản thân xuống chỉ còn là "cỗ máy thành công". Họ quên đi rằng giá trị của bản thân còn nằm ở những mối quan hệ, tình yêu thương và sự kết nối với mọi người xung quanh.

Ví dụ:

• Anh H luôn tự giới thiệu bản thân bằng chức danh công việc, hiếm khi nói về sở thích cá nhân.

• Chị I cảm thấy vô giá trị khi không được thăng chức, mặc dù có gia đình hạnh phúc.

Cách Đối Phó Với Nghiện Công Việc

Để tìm hiểu bản chất thực sự của một cuộc sống có giá trị, chúng ta cần tìm hiểu về một từ, đó là “thuộc tính xã hội”. Con người là loài có thuộc tính xã hội nhất trên trái đất.

Có hàng ngàn các nghiên cứu khoa học, tâm lý học về “thuộc tính xã hội” của con người. Đúc kết lại, có thể kể đến 5 yếu tố - thuộc tính xã hội có liên quan trực tiếp đến hạnh phúc và ý nghĩa cuộc sống của con người.

Ông Seligman, cựu chủ tịch của Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ đã tóm gọn chúng trong mô hình “PERMA”.

• P (Positive Emotion): Cảm xúc tích cực. Những cảm xúc khởi sinh trong tâm trí tạo ra sự tích cực như sự bình yên, lòng biết ơn, vị tha, trắc ẩn, cảm hứng, hy vọng, tò mò, tình yêu.

• E (Engagement): Sự gắn kết. Khi bạn có được được giác gắn bó, hòa hợp với một người, một tập thể, một công việc, dự án nào đó.

• R (Relationships): Các mối quan hệ xã hội. Khi bạn có những mối quan hệ tốt đẹp, lành mạnh và ý nghĩa.

• M (Meaning): Ý nghĩa. Mọi việc chúng ta làm đều cần mục đích và ý nghĩa. Ý nghĩa có thể gói gọn hay lớn hơn những mục đích cá nhân. Nhỏ bé như làm tốt công việc hôm nay, lớn lao như góp phần giúp đỡ xã hội. Bằng một cách nào đó, chúng ta đều cần tìm ra ý nghĩa đằng sau những việc mình làm trong cuộc sống.

• A (Achievement): Thành tựu. Những gặt hái của bạn trong công việc, nhưng ghi nhận, tôn vinh từ người khác dành cho bạn.

Từ đó, chúng ta có thể tìm ra một vài gợi ý để vượt qua chứng “nghiện công việc” bằng cách xem xét những khía cạnh quan trọng khác để có một cuộc sống ý nghĩa.

1. Tạo Mối Quan Hệ Thật Sự

Dành thời gian cho gia đình và bạn bè là điều cần thiết. Những mối quan hệ chân thành sẽ giúp bạn cảm thấy được yêu thương và hỗ trợ.

Ví dụ:

• Đặt ra "giờ gia đình" mỗi tối, tắt điện thoại và dành thời gian chất lượng với người thân.

• Tham gia các hoạt động cộng đồng hoặc tình nguyện để kết nối với những người có cùng sở thích.

2. Phát Triển Đời Sống Tinh Thần Phong Phú

Khám phá các giá trị tinh thần hoặc tìm hiểu về triết học (các tư tưởng của trường phái hiện sinh) sẽ giúp bạn tìm kiếm sự bình an nội tâm và nhận thức rõ hơn về cuộc sống.

Ví dụ:

• Thực hành thiền định mỗi sáng để tập trung vào hiện tại và giảm stress.

• Đọc sách về triết học hoặc tâm lý học để hiểu rõ hơn về bản thân và cuộc sống.

3. Xây Dựng Những Mối Quan Hệ Tích Cực.

Có ít nhất một hoặc hai người bạn chân thành ngoài bạn đời sẽ giúp tạo ra một mạng lưới hỗ trợ vững chắc.

Ví dụ:

• Lên lịch gặp gỡ bạn bè định kỳ, không để công việc can thiệp.

• Tham gia các nhóm hỗ trợ hoặc câu lạc bộ để gặp gỡ những người có cùng mối quan tâm.

4. Tình Yêu Là Hạnh Phúc

Cuối cùng, hãy nhớ rằng tình yêu với con người thực sự mang lại hạnh phúc bền vững hơn bất kỳ thành công nào trong sự nghiệp.

Ví dụ:

• Dành thời gian để thể hiện sự quan tâm và yêu thương đối với người thân, như viết thư tay hoặc tổ chức những bữa ăn gia đình.

• Tạo ra những kỷ niệm đáng nhớ với người thân yêu thông qua các chuyến đi chơi hoặc hoạt động chung.

Tạm kết

Để vượt qua nghiện công việc, chúng ta cần xây dựng những mối quan hệ yêu thương với những người có thể yêu thương ta trở lại. Hạnh phúc không đến từ thành công mà từ tình yêu thương và sự kết nối với mọi người xung quanh. Hãy dành thời gian để chăm sóc bản thân và nuôi dưỡng những mối quan hệ quý giá trong cuộc sống. Bằng cách cân bằng giữa công việc và cuộc sống cá nhân, chúng ta có thể tìm thấy sự hài lòng và ý nghĩa đích thực trong cuộc sống.

Hãy nhớ rằng, công việc chỉ là một phần của cuộc sống, không phải là toàn bộ cuộc sống. Bằng cách nhận ra điều này và thực hiện những thay đổi tích cực, bạn có thể thoát khỏi vòng luẩn quẩn của nghiện công việc và tìm thấy niềm vui đích thực trong mọi khía cạnh của cuộc sống.

Trong cách nghĩ phổ biến, ta thường nghĩ: Khi tôi có gì đó (ví dụ nhiều tiền); tôi sẽ làm điều tôi thích (ví dụ đi du lịch), và tôi sẽ trở nên gì đó (ví dụ Hạnh phúc).

Nhưng đó không phải là một cách nghĩ hiệu quả, bạn cần quay ngược lại vấn đề.

Một hành trình phát triển bản thân bền vững bắt đầu ngay từ khi bạn trả lời được bạn là ai (be), sau đó mới xác định bạn làm gì (do), và điều đó mang lại gì cho bạn (have)

Be (Bạn là ai?)

Khi bạn hỏi ai đó: Bạn là ai? Thường họ sẽ có xu hướng trả lời, tôi là học sinh, tôi là bác sĩ, doanh nhân - họ trả lời về nghề nghiệp, công việc của họ.

Nhưng những câu hỏi liên quan đến việc Bạn là ai (be)- gồm những khía cạnh giúp bạn hiểu rõ bản thân mình, bao gồm:

* Giá trị cốt lõi: Điều gì là quan trọng nhất đối với bạn? Những giá trị nào hướng dẫn quyết định và hành động của bạn?

* Tính cách: Bạn có những đặc điểm tính cách nào? Bạn là người hướng nội hay hướng ngoại? Bạn có thích mạo hiểm hay an toàn?

* Ước mơ và mục tiêu: Bạn mong muốn điều gì trong cuộc sống? Những mục tiêu dài hạn và ngắn hạn của bạn là gì?

* Khả năng và kỹ năng: Bạn giỏi ở lĩnh vực nào? Bạn cần phát triển thêm kỹ năng gì để đạt được mục tiêu của mình?

Do (Bạn sẽ làm gì?)

Sau khi đã hiểu rõ về bản thân, bước tiếp theo là hành động. Đây là giai đoạn bạn thực hiện những kế hoạch và hành động cụ thể để tiến gần hơn đến mục tiêu của mình.

* Lập kế hoạch ngắn và dài hạn: Xác định các bước cụ thể cần thực hiện để đạt được mục tiêu.

* Học hỏi và cải thiện: Luôn luôn học hỏi từ những trải nghiệm, thất bại và thành công. Điều chỉnh kế hoạch nếu cần thiết.

* Kiên trì: Đối mặt với khó khăn và không bỏ cuộc. Sự kiên trì là yếu tố then chốt để đạt được thành công.

Have (Bạn có được gì?)

Cuối cùng, sau khi đã hiểu rõ về bản thân và thực hiện các hành động cụ thể, bạn sẽ đạt được những kết quả mong muốn.

* Kết quả vật chất: Những thành tựu cụ thể như tài sản, tiền bạc, danh tiếng.

* Kết quả tinh thần: Cảm giác hạnh phúc, sự hài lòng với cuộc sống, cảm giác tự hào về bản thân.

* Mối quan hệ tốt đẹp: Xây dựng các mối quan hệ tốt đẹp với gia đình, bạn bè, đồng nghiệp.

* Sự phát triển cá nhân: Cảm thấy mình đã trưởng thành hơn, khôn ngoan hơn và mạnh mẽ hơn qua mỗi trải nghiệm.

Hành trình phát triển bản thân không phải là một quá trình ngắn hạn mà là một cuộc hành trình dài hạn đòi hỏi sự kiên trì và nỗ lực không ngừng nghỉ. Bằng cách xác định rõ ràng từng bước Be - Do - Have, bạn sẽ có một lộ trình rõ ràng để tiến tới mục tiêu của mình một cách hiệu quả.

Ngày càng nhiều các công ty hàng đầu từ như SAP, Google hay Intel đang đưa các chương trình về mindfulness nhằm nâng cao EQ (trí tuệ cảm xúc) vào văn hóa công ty của họ. Mời các bạn cùng tìm hiểu lý trí tuệ cảm xúc (EQ) có tác động tích cực tới sức khỏe tinh thần, khả năng sáng tạo và lợi nhuận như thế nào?

Trí tuệ cảm xúc nơi làm việc chính xác là gì?

Trí tuệ cảm xúc - Emotional Intelligence (EI hay EQ) là khả năng tự nhận thức, hiểu biết, quản lý và vận dụng các cảm xúc của bản thân và người khác một cách hiệu quả để hướng tới những mục tiêu và kết quả tích cực trong cuộc sống và công việc. (Goleman, D. (1995). Emotional intelligence. New York: Bantam Books.

Trí tuệ cảm xúc(EQ) gồm 4 năng lực cốt lõi, chia thành 2 nhóm:

Nhóm năng lực cá nhân:

• Tự nhận thức: Đây là khả năng nhận biết cảm xúc, giá trị, điểm mạnh và điểm yếu của bản thân. Người có khả năng tự nhận thức cao có thể hiểu rõ bản thân mình, từ đó có thể đưa ra những quyết định và hành động phù hợp.

• Quản lý cảm xúc: Đây là khả năng kiểm soát cảm xúc của bản thân một cách hiệu quả. Người có khả năng quản lý cảm xúc tốt có thể giữ bình tĩnh trong những tình huống căng thẳng, biết cách thể hiện cảm xúc một cách phù hợp và không để cảm xúc tiêu cực ảnh hưởng đến công việc và cuộc sống.

Nhóm năng lực xã hội:

• Nhạy bén trong tương tác xã hội: Đây là khả năng nhận biết và hiểu rõ cảm xúc của người khác. Người có khả năng nhạy bén trong tương tác xã hội có thể dễ dàng kết nối với người khác, tạo dựng mối quan hệ tốt đẹp và xây dựng lòng tin.

• Quản lý các mối quan hệ xã hội: Đây là khả năng xây dựng và duy trì các mối quan hệ hiệu quả. Người có khả năng quản lý các mối quan hệ xã hội tốt có thể giải quyết mâu thuẫn, xây dựng sự đồng thuận và tạo ra môi trường làm việc tích cực.

Ngoài những năng lực cốt lõi được đề ở trên, EQ còn bao gồm một số năng lực khác như:

• Động lực: Khả năng thúc đẩy bản thân để đạt được mục tiêu.

• Sự đồng cảm: Khả năng thấu hiểu và chia sẻ cảm xúc của người khác.

• Kỹ năng giao tiếp: Khả năng truyền đạt thông tin một cách hiệu quả.

• Giải quyết vấn đề: Khả năng phân tích và giải quyết các vấn đề một cách sáng tạo.

• Lãnh đạo: Khả năng truyền cảm hứng và dẫn dắt người khác.

Như đã phân tích ở trên, trí tuệ cảm xúc (EQ) là một kỹ năng quan trọng trong giao tiếp giữa các cá nhân và đã trở thành một lĩnh vực được quan tâm trên nhiều lĩnh vực, bao gồm cả nơi làm việc. Thuật ngữ "Emotional Intelligence in the Workplace" (tạm dịch Trí tuệ cảm xúc nơi làm việc) ra đời từ đây.

Cũng như việc chúng ta có thể tới phòng gym để rèn luyện cơ bắp, chúng ta cũng có thể rèn luyện tâm trí để gia tăng trí tuệ cảm xúc EQ,và còn gì tuyệt vời hơn chúng ta có thể thực hiện điều này ngay tại nơi làm việc.

Tại nơi làm việc, những người tương tác với đồng nghiệp với EQ cao thường tạo ra lợi thế trong quá trình phát triển nghề nghiệp của họ và mang lại lợi ích cho tổ chức. Một tổ chức gồm những cá nhân có trí tuệ cảm xúc sẽ cải thiện mối quan hệ trong nhóm và giúp tạo ra văn hóa làm việc tích cực.

Ngược lại, những người có EQ thấp phải vật lộn để quản lý cảm xúc của mình. Kết quả là họ thường hành động bốc đồng mà không suy nghĩ rõ ràng về hành vi của mình và hậu quả của hành động đó sẽ không ảnh hưởng đến bản thân hoặc những người xung quanh.

Tại sao cần có EQ - trí tuệ cảm xúc trong công việc?

Nhân viên văn phòng đang dễ trở nên căng thẳng hơn bao giờ hết. Theo một cuộc khảo sát do LinkedIn thực hiện , gần một nửa số người lao động ngày nay cảm thấy căng thẳng trong công việc, với 70% trong số họ cảm thấy điều đó từ khối lượng công việc và sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống. Gallup báo cáo rằng 23% nhân viên cảm thấy kiệt sức khi làm việc rất thường xuyên hoặc luôn luôn, trong khi thêm 44% cho biết đôi khi cũng cảm thấy như vậy.

Chính vì vậy, trí tuệ cảm xúc (EQ) đóng một vai trò quan trọng tại nơi làm việc và ảnh hưởng đáng kể đến cách các thành viên trong nhóm tương tác với nhau, xử lý căng thẳng và thực hiện công việc của họ. Một số tác động tích cực mà trí tuệ cảm xúc (EQ) có thể mang lại cho công việc bao gồm:

• Làm việc hướng tới mục tiêu của tổ chức bất kể những trở ngại phát sinh.

• Động lực lớn hơn giữa các nhân viên để hiểu được cảm xúc của chính họ và của đồng nghiệp.

• Giao tiếp lành mạnh tạo ra các mục tiêu chung trong toàn doanh nghiệp.

• Lực lượng lao động có cái nhìn tích cực khi thực hiện công việc hiện tại.

• Mối quan hệ tích cực và kết nối sâu sắc hơn giữa các nhân viên.

• Sự uyển chuyển: Trí tuệ cảm xúc (EQ)cao có nghĩa là nhân viên có thể phản ứng với sự thay đổi một cách hiệu quả và xử lý mọi căng thẳng bổ sung mà nó mang lại.

• Cải thiện hiệu quả nhờ đội ngũ nhân viên có sự đồng cảm và đưa ra quyết định dựa trên những gì tốt nhất cho mọi người liên quan.

• Thăng tiến trong sự nghiệp: Nhân viên có Trí tuệ cảm xúc (EQ) cao có khả năng nổi trội ở các vị trí lãnh đạo.

Trí tuệ cảm xúc (EQ)đóng một vai trò quan trọng tại nơi làm việc và ảnh hưởng đáng kể đến cách các thành viên trong nhóm tương tác với nhau, xử lý căng thẳng và thực hiện hiệu quả công việc của họ.

EQ và hiệu suất hiệu suất công việc

Nghiên cứu các kỹ năng quan trọng tại nơi làm việc, TalentSmartEQ nhận thấy các khía cạnh thuộc về Trí tuệ cảm xúc (EQ) như khả năng tập trung, giao tiếp, cộng tác là yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất công việc mạnh mẽ nhất, chiếm tới 58%.

Nghiên cứu khác do Viện Sức khỏe và Hiệu suất Con người đối chiếu cho thấy:

• Hơn 80% năng lực tạo nên sự khác biệt của những người có thành tích xuất sắc thuộc về lĩnh vực EQ.

• Những công ty có giám đốc điều hành thể hiện mức độ EQ cao sẽ tăng cơ hội thu được lợi nhuận cao.

• Sau khi cơ sở sản xuất của Motorola triển khai quản lý căng thẳng và đào tạo EQ, năng suất của nhân viên đã cải thiện 93%.

Các công ty hàng đầu xem việc nâng cao trí tuệ cảm xúc trong công việc là một sự đầu tư lâu dài cho chất lượng công việc, sự hài lòng của nhân viên và cả doanh thu.

Trong số những người đi đầu trong việc tạo ra một nền văn hóa Mindfulness - Nâng cao trí tuệ cảm xúc tại nơi làm việc có Liên minh Nơi làm việc Chánh niệm (MWA) , một nhóm gồm gần 25 nhà lãnh đạo đến từ các công ty như LinkedIn, Google, Intel, Verizon Media, Genentech và SAP.

SAP - công ty phần mềm lớn nhất Châu Âu đạt được lợi tức đầu tư 200% từ thực hành mindfulness và EQ: Dựa trên dữ liệu khảo sát được lấy từ 650 nhân viên SAP, kết quả cho thấy sức khỏe được cải thiện, sự hài lòng, tập trung, sáng tạo và giảm mức độ choáng ngợp và căng thẳng trong ngày làm việc. Theo Peter Bostelmann, quản lý phụ trách chương trình mindfulness và EQ tại SAP, công ty đã đạt được lợi tức đầu tư 200%, với sự gia tăng sự gắn kết của nhân viên và niềm tin vào lãnh đạo, đồng thời giảm tình trạng vắng mặt.

Các chỉ số về wellbeing, cảm giác ý nghĩa, gắn kết, tập trung, sáng tạo, giao tiếp và cộng tác đều được cải thiện rõ rệt khi thực hành mindfullness và EQ.

LinkedIn nhận thấy sự gia tăng số lượng ứng viên có tay nghề cao: Các chương trình midnfulness và EQ đang trở thành một “nam châm thu hút nhân tài”, Shute quản lý tuyển dụng tại LinkedIn nói. Ông thấy rằng ông thường xuyên được tiếp cận bởi những người muốn làm việc tại LinkedIn vì những chương trình này và bởi những nhân viên bày tỏ lòng biết ơn rằng công ty đã cung cấp những chương trình này. thực hành hạnh phúc và đầu tư vào những thứ sẽ giúp họ thành công.

Tạm kết:

Diễn đàn kinh tế thế giới dự đoán top 10 kỹ năng quan trọng cho tương lai (từ nay đến 2025); trong đó có tới phân nửa các kỹ năng cần thiết có liên quan đến các khía cạnh của Trí tuệ cảm xúc.

Việc này cho thấy được tầm quan trọng của Trí tuệ cảm xúc trong môi trường làm việc; và đây là thời điểm các tổ chức cần chuyển mình để thích ứng với điều này.

Để phát triển EQ hiệu quả nơi làm việc, cần có sự chung tay góp sức từ cả phía đội ngũ quản lý và lãnh đạo và mỗi cá nhân.

Trách nhiệm của đội ngũ quản lý và lãnh đạo:

• Tạo dựng môi trường làm việc tích cực: Lãnh đạo cần xây dựng môi trường làm việc tôn trọng, tin tưởng, khuyến khích giao tiếp cởi mở, lắng nghe tích cực và giải quyết mâu thuẫn hiệu quả.

• Làm gương cho nhân viên: Lãnh đạo thể hiện hành vi có EQ cao, bao gồm tự nhận thức, quản lý cảm xúc, đồng cảm và giao tiếp hiệu quả để nhân viên noi theo.

• Cung cấp cơ hội phát triển EQ: Lãnh đạo tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo, chương trình huấn luyện giúp nhân viên nâng cao EQ.

Vai trò của mỗi cá nhân:

• Tự học hỏi: Chủ động tìm hiểu về EQ, rèn luyện các kỹ năng EQ thông qua sách, bài báo, trang web, khóa học trực tuyến.

• Áp dụng EQ vào công việc: Thực hành EQ trong giao tiếp, giải quyết mâu thuẫn, chú ý đến cảm xúc bản thân và đồng nghiệp.

• Tìm kiếm phản hồi: Yêu cầu phản hồi về EQ từ đồng nghiệp, cấp trên để xác định điểm mạnh, điểm yếu và xây dựng kế hoạch cải thiện.

Hẹn gặp lại các bạn ở các bài viết tiếp theo của series EQ at Work, dự kiến sẽ gồm những nội dung sau đây:

Bài viết nằm trong series nội dung EQ at Work của tác giả Hồ Đông Thụ nhằm chia sẻ các góc nhìn và gợi ý thực hành các kỹ năng nâng cao trí tuệ cảm xúc trong công việc, thúc đẩy hiệu suất cá nhân & sự hài lòng trong môi trường làm việc.

Xem thêm các bài viết đã viết thuộc chủ đề này.

• Smart Trust: Hợp tác hiệu quả, kết quả đột phá trong công việc với “niềm tin thông minh”

Ngay trong khoảnh khắc đó, mình cảm giác như khám phá ra một điều gì đó rất lớn lao và bình an. 

Gandhi từng nói: “Happiness is when what you think, what you say, and what you do are in harmony”. Tạm dịch là: Hạnh phúc là khi những gì bạn nghĩ, những gì bạn nói và những gì bạn làm hài hoà, nhất quán với nhau. 

Hiểu đơn giản đó là khi bạn được là chính mình trong mọi hoàn cảnh. 

Như câu nói cũ “Tobe rather than seem”, mình tạm dịch: “Là chính mình quan trọng hơn vẻ bề ngoài.”

Hiểu được điều này cho chúng ta một bài học vô giá: Hãy ngừng chạy trốn khỏi bản chất con người mình & chấp nhận là mình không hoàn hảo. 

Nó cũng cho chúng ta hiểu rằng: Đừng cố gắng diễn dịch sự vật, công việc hay người khác theo cách chúng ta muốn, mà theo cách đúng bản chất nó đang diễn ra.

Một người hiểu được điều này, sẽ có những biểu hiện ra bên ngoài giống như thế này: 

• Với họ, ly cafe không ngon hơn khi họ vui, hay không đắng hơn khi họ buồn.

• Khi họ làm sai, họ chấp nhận sự thật rằng họ thiếu kiến thức, kinh nghiệm, may mắn; đón nhận điều đó với sự tử tế với bản thân. Quan trọng hơn, họ tha thứ cho bản thân và cho phép mình có cơ hội được làm lại tốt hơn.

• Họ biết thừa nhận mình sai, yếu kém và can đảm nhờ sự giúp đỡ… và đó có lẽ mới là mạnh mẽ thật sự.

• Họ biết bỏ qua kinh nghiệm cá nhân, nhường bước cho những ý tưởng mới mẻ, đúng đắn.. đó là khiêm nhường thực sự.

Có một thực tế là hầu hết vấn đề khó khăn trong công việc, cuộc sống đều liên quan đến sự thành thật:

• Một cuộc hôn nhân đến từ việc không được sống thật với tình yêu của mình, mà phải theo sự sắp xếp của gia đình dẫn đến sự đổ vỡ lường trước được.

• Một người không bày tỏ chân thật quan điểm của mình với sếp, dẫn đến việc chấp hành miễn cưỡng, làm việc chán trường.

• Một thành viên trong nhóm không chia sẻ thật những yếu kém của mình, khiến cả nhóm trở tay không kịp khi gặp những sai sót.  

Ở góc độ ngược lại, thử nghĩ mà xem, khi làm được những gì Gandhi nói “những gì bạn nghĩ, nói và làm hài hoà, nhất quán”, bạn sẽ có được những lợi ích sau:

• Bạn sẽ rất tự do, thoải mái thể hiện quan điểm của mình đối với công việc và cuộc sống.

• Bạn sẽ rất rõ ràng, thông suốt trong suy nghĩ của mình, hiểu rõ mục đích, động cơ, giá trị của mình. 

• Bạn không có gì phải bận tâm, che giấu con người thật của mình. Coi trọng sự bình an chắc chắn bên trong hơn là dáng vẻ bên ngoài (tobe rather than seem)

• Bạn được thực sự tự do làm điều mình cho là đúng đắn, và không hối tiếc.

Đó chẳng phải là một sự giải phóng to lớn những tiềm năng vốn có và mang lại cho bạn sự tự chủ tuyệt vời hay sao?

Trong cuốn Tầm Vóc Đích Thực, Stenphen R.Covey cũng dành hẳn một chương quan trọng để nói về điều này: Sự chính trực và Nhất Quán. Chính trực và nhất quán hoàn toàn từ cách nghĩ, lời nói, hành động chính là đòn bẩy đầu tiên trong đưa bạn vươn tới một tầm vóc đích thực.

Trong công việc, chúng ta thường xuyên phải đưa ra quyết định dựa trên lòng tin. Chúng ta tin tưởng vào bạn bè, đồng nghiệp và thậm chí là cả những người mới gặp lần đầu.

Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về các khía cạnh của niềm tin trong công việc, cách tận dụng "niềm tin thông minh" để phối hợp hiệu quả cùng người khác và tạo ra những kết quả đột phá. Bài viết sẽ gồm những khía cạnh sau:

• Kinh tế học về niềm tin: Khi niềm tin đóng vai trò như là hệ số nhân, giúp khuếch đại hiệu quả của cả chiến lược và thực thi.

• Hiểu về niềm tin thông minh: Các cấp độ của niềm tin, và cách để có được trực giác sáng suốt để đặt niềm tin vào đúng người, đúng thời điểm

• Áp dụng niềm tin thông minh trong công việc: Xây dựng uy tín và sự đáng tin cậy của cá nhân và phát triển trực giác về niềm tin với người khác.

Bài viết thể hiện góc nhìn cá nhân của tác giả Hồ Đông Thụ, kết hợp với nội dung của các tác phẩm "Speed of Trust - Tốc độ của Niềm Tin", "Smart Trust - Niềm tin thông minh" và "Trust and Inspire - Trao niềm tin, truyền cảm hứng của tác giả Stephen M.R.Covey".

Các bạn có thể đọc bài viết đầy đủ và kết nối với mình tại Linkedin.

Đọc bài viết đầy đủ

Kinh tế học về niềm tin

Có một thứ quen thuộc với mọi tổ chức, cá nhân, các mối quan hệ, nhóm, nền kinh tế, nền văn minh trên thế giới... Một thứ mà khi lấy nó ra khỏi chủ thể, nó sẽ sụt đổ tất cả Chính phủ mạnh nhất, doanh nghiệp. Đó là chính là Niềm Tin.

Trong cuốn sách kinh điển về quản trị "Speed of Trust - Tốc độ của niềm tin", tác giả Stephen M.R Covey đã đưa ra một lập luận đầy thuyết phục về vai trò quan trọng của niềm tin trong việc tạo ra kết quả. Ông lập luận rằng niềm tin đóng vai trò như một chất xúc tác mạnh mẽ, khuếch đại hiệu quả của cả chiến lược và thực thi, dẫn đến thành công vang dội.

Covey đưa ra một công thức đơn giản nhưng đầy sức mạnh:

Kết quả = (Chiến lược + Thực Thi) x Niềm tin

và

Niềm tin cao = Tốc độ nhanh + chi phí giảm

Hiểu một cách đơn giản, bạn vẫn thường thấy một doanh nghiệp tạo ra Kết quả, Giá Trị, Lợi Nhuận

• Chiến lược: Đây là những kế hoạch và định hướng được đề ra nhằm đạt được mục tiêu cụ thể.

• Thực Thi: Là quá trình biến chiến lược thành hành động thực tế.

• Niềm tin: Là niềm tin tưởng, tin cậy lẫn nhau giữa các cá nhân hoặc tổ chức tham gia vào quá trình thực hiện chiến lược.

Theo Covey, niềm tin đóng vai trò như là hệ số nhân, giúp khuếch đại hiệu quả của cả chiến lược và thực thi. Khi có niềm tin, mọi người sẽ cởi mở hơn, hợp tác hiệu quả hơn, và sẵn sàng hỗ trợ nhau để đạt được mục tiêu chung. Nhờ vậy, chiến lược được thực thi nhanh chóng, hiệu quả và ít gặp phải rào cản hơn.

Chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy một vài ví dụ.

• Trong một dự án: Niềm tin giữa các thành viên trong nhóm giúp họ phối hợp nhịp nhàng, hỗ trợ lẫn nhau và giải quyết vấn đề hiệu quả, từ đó đẩy nhanh tiến độ dự án và nâng cao chất lượng sản phẩm.

• Trong một doanh nghiệp: Niềm tin giữa lãnh đạo và nhân viên giúp thúc đẩy giao tiếp cởi mở, chia sẻ thông tin và ý tưởng, từ đó dẫn đến việc đưa ra quyết định sáng suốt và hiệu quả hơn.

• Trong một cộng đồng: Niềm tin giữa các cá nhân và tổ chức giúp xây dựng mối quan hệ bền chặt, tạo điều kiện cho sự hợp tác và hỗ trợ lẫn nhau, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Hiểu về niềm tin thông minh.

“Chúng ta tiếp cận tình huống với niềm tin cơ bản rằng mọi người ai cũng có tài năng và ý định tốt để có thể cộng tác và hoàn thành công việc cùng họ"

Nhưng để có một niềm tin thông minh, một trực giác sáng suốt để đặt niềm tin vào đúng người, đúng thời điểm; chúng ta cần hiểu một chút về các cấp độ của niềm tin, và cách để có được niềm tin thông minh.

"Smart Trust" là một cách tiếp cận cân bằng giữa xu hướng trao niềm tin cho người khác và sự phân tích tình huống thấu đáo.

Về cơ bản, Smart Trust là sự kết hợp giữa việc tin tưởng vào người khác và việc sử dụng trí tuệ để đánh giá mức độ tin cậy của họ.

Biểu thị sự tin tưởng trong mối quan hệ thông qua bốn vùng chia thành bốn phần: Bắt đầu với "No Trust" (Không tin tưởng) và "Distrust" (Chỉ tin vào bản thân mình), "Blind Trust" (Tin tưởng mù quáng), "Smart Trust" (Niềm tin thông minh)

Mức 1: Không tin tưởng (Distrust): Ở mức này, người ta không tin tưởng ai cả, luôn nghi ngờ và dè chừng. Điều này này có thể dẫn đến sự cô lập, thiếu hợp tác và hiệu quả công việc thấp.

Mức 2: Chỉ tin bản thân (Distrust ): Ở mức này, người ta chỉ tin tưởng bản thân, không tin tưởng ai khác. Niềm tin này có thể dẫn đến sự độc đoán, thiếu linh hoạt và khó khăn trong việc hợp tác với người khác.

Mức 3: Niềm tin mù quáng (Blind Trust): Ở mức này, người ta tin tưởng mọi người một cách vô điều kiện, không hề xem xét hay đánh giá gì. Niềm tin này có thể dẫn đến những hậu quả tiêu cực, ví dụ như bị lừa đảo hay lợi dụng.

Mức 4: Niềm tin thông minh (Smart Trust): Ở mức này, người ta tin tưởng dựa trên sự đánh giá và phân tích cẩn thận. Họ xem xét các yếu tố như uy tín, năng lực, quá khứ của người khác trước khi quyết định tin tưởng. Niềm tin thông minh giúp xây dựng những mối quan hệ bền vững và hiệu quả

Niềm tin thông minh là một loại niềm tin dựa trên sự đánh giá và phân tích cẩn thận. Khi chúng ta tin tưởng thông minh, chúng ta xem xét các yếu tố như uy tín, năng lực, quá khứ của người khác trước khi quyết định tin tưởng. Niềm tin thông minh giúp chúng ta xây dựng những mối quan hệ bền vững và hiệu quả, đồng thời tránh được những rủi ro tiềm ẩn.

Áp dụng niềm tin thông minh trong công việc.

Tin tưởng là một trong những đức tính và kỹ năng cơ bản để bạn có thể hợp tác hiệu quả cùng người khác và tạo ra kết quả vượt trội trong công việc. Hai khía cạnh mà bạn cần quan tâm khi áp dụng niềm tin thông minh trong công việc của mình sẽ bao gồm:

• Phát triển uy tín và niềm tin cá nhân, song song đó là rèn luyện trực giác về niềm tin thông mình của bạn đối với người khác.

• Hiểu và làm chủ được "Calculated Risk - Rủi ro trong khả năng kiểm soát" khi bạn đặt niềm tin vào người khác.

Phát triển uy tín và niềm tin cá nhân

Cũng trong tác phẩm "Speed of Trust - Tốc độ của niềm tin", tác giả Stephen M.R Covey tiếp cận theo hướng: Niềm tin hình thành từ hai yếu tố (1) Bản Tính và (2) Năng Lực

• Bản tính bao gồm tính Chính Trực, Động Cơ và Chủ Đích rõ ràng của bạn đối với người khác

• Năng lực bao gồm khả năng, kỷ năng, kết quả và thành tích

Đa số mọi người đều nghĩ rằng niềm tin đến từ bản tính. Một người đáng tin cậy nếu họ là người tốt, trung thực, chân thành, tử tế. Nhưng việc bỏ qua năng lực như thế vẫn còn thật khiếm khuyết, khi mà xét về tính đáng tin cậy của 1 con người, chí ít là trong góc độ công việc.

Nói về tầm quan trọng của năng lực, một ví dụ thật đơn giản, nếu bạn đang bị bệnh thì trong trường hợp này, vị bác sĩ sẽ đáng tin (về mặt năng lực), hơn người bạn thân của bạn.

Đó là một ví dụ rất vui nhưng cũng rất rõ ràng về việc khi chúng ta xem xét sự đáng tin cậy của một con người chúng ta nên xem xét ở cả hai góc độ bản tính và năng lực.

Vì vậy, gợi ý để bạn không ngừng xây dựng uy tín của mình và khiến người khác ngày càng tin cậy bạn đó thật đơn giản:

Sống đúng giá trị (bản tính), và hãy tạo ra kết quả (năng lực) - Jack Welch, cựu CEO của GE.

Vậy làm thế nào để phát triển trực giác về niềm tin đối với người khác?

Dưới đây là một số gợi ý:

• Lắng nghe trực giác của bạn: Hãy chú ý đến cảm giác của bạn khi tương tác với người khác. Nếu bạn cảm thấy không thoải mái hoặc nghi ngờ, hãy dành thời gian để tìm hiểu thêm về họ trước khi đặt niềm tin.

• Hỏi những câu hỏi phù hợp: Đặt những câu hỏi giúp bạn đánh giá cả bản tính và năng lực của người đó. Ví dụ, bạn có thể hỏi về kinh nghiệm, thành tích và cách họ xử lý các tình huống khó khăn trong quá khứ.

• Quan sát hành động của họ: Hành động của một người thường nói lên nhiều điều hơn lời nói. Hãy chú ý đến cách họ đối xử với người khác, cách họ thực hiện công việc và cách họ giữ lời hứa.

• Học hỏi từ kinh nghiệm: Hãy ghi nhớ những trải nghiệm trước đây của bạn với những người đáng tin cậy và những người không đáng tin cậy. Những kinh nghiệm này sẽ giúp bạn đưa ra những đánh giá chính xác hơn trong tương lai.

Phát triển trực giác về niềm tin là một kỹ năng quan trọng giúp bạn xây dựng những mối quan hệ bền chặt và đưa ra những quyết định sáng suốt trong cuộc sống. Hãy dành thời gian để rèn luyện kỹ năng này và bạn sẽ gặt hái được nhiều lợi ích trong tương lai.

Bài viết nằm trong series nội dung EQ at Work của tác giả Hồ Đông Thụ nhằm chia sẻ các góc nhìn và gợi ý thực hành các kỹ năng nâng cao trí tuệ cảm xúc trong công việc, thúc đẩy hiệu suất cá nhân & sự hài lòng trong môi trường làm việc.

Đọc bài viết đầy đủ tại Linkedin.

Đọc bài viết đầy đủ

1 - Các nguyên lý phổ quát

Nhà vật lý học và hiền triết thiên tài Albert Einstein từ khi 4 tuổi,ông đã rất tò mò khi thấy chiếc kim la bàn luôn chỉ về hướng Bắc.

Khi lớn lên, Einstein đã hiểu được rằng sự hoạt động của chiếc kim la bàn chịu sự chi phối của các nguyên lý từ trường địa cầu - một trong những nguyên lý phổ quát và trường tồn điều khiển cả hành vi của vạn vật trong vũ trụ.

Bạn hành động, các nguyên lý sẽ trả lời kết quả.

Trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta có thể kiểm soát những hành động của mình, nhưng không thể kiểm soát được hoàn toàn kết quả nhận được từ những hành động đó. Các nguyên lý, quy luật tự nhiên kiểm soát chúng.

Ví dụ, nếu bạn ném một quả bóng lên không trung, bạn có thể kiểm soát được việc ném bóng như thế nào, nhưng bạn không thể kiểm soát được bóng sẽ rơi xuống đất ở đâu, vì lực hấp dẫn của trái đất, một trong những nguyên lý tự nhiên, sẽ chi phối kết quả cuối cùng.

Hoặc như việc bạn gieo hạt giống vào một vườn. Bạn có thể kiểm soát việc bạn gieo hạt giống nào, và bạn gieo chúng ở đâu. Nhưng sau khi hạt giống được gieo, nó sẽ mọc lên hay không, và nếu có thì sẽ trở thành cây gì - tất cả đều do các nguyên lý tự nhiên quyết định.

Các nguyên lý này có thể diễn dịch sang lĩnh vực Vật lý như Luật Hấp dẫn, Luật bảo toàn năng lượng; hay diễn dịch sang Tôn giáo qua các lời răn trong giáo lý.... Nhưng về bản chất, đó chính là các nguyên lý chi phối cuộc sống.

• Ví dụ trong Vật lý gọi là “luật hấp dẫn” (Law of Attraction) là một trong những quy luật phổ quát và mạnh mẽ nhất của vũ trụ, thì trong Kinh Thánh có lời dạy tương tự “Hãy gõ cửa sẽ mở, hãy tìm rồi sẽ được”. Khi bạn mong muốn một điều gì đó, không ngừng suy nghĩ và hành động vì nó. Bằng một cách nào đó, bạn nhận lại được điều mình muốn. Đó là luật hấp dẫn.

• Ví dụ, khi bạn cư xử tốt với ai đó, bạn nhận lại được một nụ cười cảm ơn của họ. Đó là luật nhân quả.

• Các mối quan hệ dựa trên nền tảng lợi ích, ở đó luôn có người thua thiệt và người được lợi thì chắc chắn sẽ không bền vững. Đó là quy luật về tính tương thuộc.

Còn rất nhiều các nguyên lý khác giúp cuộc sống vận hành.

2 - Sống thuận theo các nguyên lý phổ quát

Nếu tiếp cận cuộc sống theo hướng này, thì những người hạnh phúc và thành công nhất là những người hiểu rõ được các nguyên lý đang vận hành thế giới, và đơn giản là sống thuận theo các nguyên lý.

Đó là những giá trị phổ quát của nhân loại, được diễn đạt bằng các từ ngữ như: công bằng, chính nghĩa, dũng cảm, thành thật, nhẫn nại, nỗ lực, tử tế, chu đáo, khiêm tốn, bác ái, v.v..

Họ đặt các nguyên lý phổ quát làm giá trị sống của mình. Một cách tự nhiên, họ hạnh phúc và thành công.

Người phương Tây gọi điều này là Principle-Centered, ở phương Đông cả ngàn năm trước Lão Tử cũng nói về điều này trong triết lý “Vô Vi” (Để mọi việc thuận theo tự nhiên).

Yếu tố học hỏi

Yếu tố sẽ giúp bạn tìm kiếm ra các nguyên lý, và xác định xem nguyên lý nào phù hợp với mình. Mình sẽ có một bài nói về cách tìm ra các nguyên lý sau.

Yếu tố khiêm nhường.

Sở dĩ nó cần thiết vì như giáo sư Stephen R.Covey đã nói “Khiêm nhường là mẹ của mọi đức hạnh”. Người khiêm nhường sẽ biết bỏ qua cái tôi của mình, nhường bước cho những nguyên lý đúng đắn và điều chỉnh mình hài hoà với những nguyên lý.

Yếu tố can đảm.

Nếu như khiêm nhường là mẹ, thì can đảm được xem là cha của mọi đức hạnh. Đặt trường hợp mọi thứ diễn ra với bạn đều tốt đẹp, không khó để sống theo những nguyên lý như “chính trực”, “tôn trọng”. Nhưng khi khó khăn ập đến, bạn sẽ cần có nhiều sự can đảm để sống theo nguyên lý, thay vì đầu hàng và chọn những giải pháp tình thế dễ dàng hơn.

3 - Lựa chọn những giá trị phổ quát

Hiểu đơn giản sẽ có những nguyên tắc phổ quát hơn bao trùm những nguyên tắc khác. Nếu có hai nguyên tắc dùng làm cơ sở để đưa ra quyết định mà xung đột nhau, thì chúng ta phải theo nguyên tắc cao hơn, phổ quát.

Ví dụ 1: Chúng ta thường nghe nói nhiều về khái niệm Thông cảm, Đồng Cảm và Trắc Ẩn nhưng ít ai biết rằng trắc ẩn bao trùm lên thông cảm và đồng cảm.

Hiểu đơn giản, có trắc ẩn nghĩa là bạn cũng biết thông cảm và đồng cảm với người khác. 

Thông cảm: Ví dụ với một bạn nhân viên đến buổi họp muộn, mặt mày bơ phờ và bạn biết gia đình bạn này mới có em bé. Bạn sẽ nói “Chắc hôm qua lại thức chăm con phải không em? Thôi không sao, mọi người cũng mới bắt đầu thôi, mình tiếp tục họp, em theo dõi theo nhé!” Như vậy là thông cảm.

Đồng cảm: Ví dụ một người bạn mới mất một chú mèo vì bệnh; bạn nghĩ đến việc người bạn này sẽ buồn bã, thương nhớ chú mèo thế nào và thậm chí xúc động chảy nước mắt khi nghĩ đến nỗi buồn đó. Bạn cảm thấy buồn giống như cách người bạn kia buồn vậy. Như vậy là đồng cảm.

Trắc Ẩn: không những là thông cảm, hay đồng cảm cho tình huống khó khăn của một người; mà còn mong muốn hành động để vơi đi nỗi đau của họ. 

Hầu hết trong mọi tình huống, trắc ẩn sẽ đi kèm với một hành động mềm mỏng, nhân ái giúp người khác bớt đi nỗi đau. Ví dụ, bạn thấy một ai đấy lang thang cơ nhỡ, bạn không chỉ buồn thương cho họ, mà còn ghé lại cho họ ít tiền, đồ ăn, quần áo, giúp tìm kiếm những địa chỉ cưu mang họ. 

Nhưng trong một số tình huống, trắc ẩn sẽ là một hành động rất cứng rắn, dứt khoát. Ví dụ, bạn thấy một nhân viên liên tục gặp lỗi sai, giải thích hoài không sửa; bạn nghiêm túc kỷ luật, yêu cầu nhân viên ấy thực hiện theo những điều đúng đắn của công ty… cũng là một điều tốt (cho tương lai) của bạn ấy.

Ví dụ 2: Khẩu hiệu của  cách mạng Pháp là “Tự do - Bình đẳng - Bác ái”.

Trong 3 giá trị này, chúng ta có thể nhận thấy Tự do và Bình Đẳng đôi lúc sẽ mâu thuẫn nhau. Bởi lẽ giá trị “Tự Do” sẽ thúc đẩy con người vươn đến những cá thể khác biệt về tính cách, học thức, thu nhập, giai cấp; còn giá trị “Bình Đẳng” sẽ thúc đẩy xã hội theo hướng bình đẳng, chia sẻ công bằng tài nguyên, cơ hội.

Vậy nên mới cần giá trị “Bác ái” bao phủ lên tất cả. Trong thiên chúa giáo quan niệm  “Lòng Bác Ái Là Đức Tính Lớn Nhất trong Mọi Đức Tính”. Bác ái hiểu đơn giản là dành tình yêu thương và mối quan tâm đến tất cả mọi người trong xã hội, từ đó đưa ra những giải pháp có lợi cho tất cả các bên hữu quan.

Các bạn có thể đọc thêm một số ví dụ khác tương tự qua bài viết dưới đây.

Bộ phim Mùa hè của Luca  khép lại, để lại trong lòng mình những âm hưởng ngọt ngào, bình dị tựa như một cơn mưa đầu mưa mát trong.

Phim xây dựng tình tiết giản dị, xoay quanh bối cảnh của một ngôi làng gần biển và chuyến phiêu lưu của cậu bé Luca. 

Luca – cậu bé thuỷ quái đang sống hạnh phúc cùng gia đình của mình. Cậu luôn được bố mẹ căn dặn là không được phép lên mặt đất bởi họ cũng xem con người là quái vật. Tuy nhiên với tính cách tò mò, thích khám phá Luca cũng rất muốn biết thế giới trên kia như thế nào.

Cậu tình cờ gặp gỡ Alberto, một anh bạn thuỷ quái như Luca nhưng Alberto lại được tự do sống trên mặt đất. Alberto tiết lộ rằng khi ở trên cạn, người cá có ngoại hình giống y một con người bình thường. Luca vừa muốn cùng Alberto cưỡi con vespa khám phá thế giới rộng lớn ngoài kia vừa sợ cãi lời cha mẹ.

Qua câu chuyện của những người bạn nhỏ, một người lớn như mình nhận ra nhiều bài học sâu sắc.

Bài học số 1: Trân trọng sự đa dạng

Luca  và cậu bạn Alberto là những thủy quái - họ khác biệt và phải cải trang để giống mọi người. Nhưng ở họ có một khao khát được hòa nhập. Đặc biệt là Luca, cậu mê mẩn bởi những cuốn sách, trường học, say mê những vì sao, hệ mặt trời… cậu muốn đến trường. 

Trải qua nhiều thử thách, may mắn thay, đến cuối phim mọi người cũng chấp nhận Luca nói riêng, và việc các thủy quái chung sống hòa bình với con người nói chung.  Luca được đi học, Alberto được ở lại phụ giúp việc nhà cho ông bác đánh cá và đẹp đẽ hơn cả có lẽ là câu thoại cuối phim của mẹ Luca “Con khác biệt. Có người sẽ không chấp nhận con, nhưng cũng sẽ có những người tốt chấp nhận con. Và con may mắn đang ở chung với những người tốt bụng đó.

Với cá nhân mình, điều này ca ngợi vẻ đẹp của sự đa dạng và khác biệt trong xã hội. Và suy cho cùng, một xã hội hạnh phúc là sẽ hội cho phép con người ta sống với sự khác biệt của mình và những người khác chấp nhận, tạo điều kiện cho sự khác biệt đó. Một xã hội coi trong sự đa dạng thay vì đồng dạng. 

Bài học 2: Vẻ đẹp của tình bạn vị tha

Tình bạn giữa Luca, Alberto và Giulia  trong bộ phim, làm mình nhớ đến ý niệm về vị tha và vị kỷ trong một mối quan hệ. 

Tình bạn giữa Luca và Alberto có thể coi là dòng chảy dẫn dắt mạch cảm xúc của độc giả đi qua trong bộ phim.

- Đầu tiên họ gặp nhau, cùng nhau thiết kế chiếc xe VESPA đầu tiên.

- Rồi họ  họ cùng nhau phiêu lưu đến ngôi làng của loài người.

- Rồi đến khi họ gặp thử thách lớn về tình bạn, khi Luca vì sợ hãi bị phát hiện thân phận thủy quái mà đã chối bỏ người bạn của mình.

- Nhưng cuối cùng, họ cũng vì nhau mà bộc lộ bản thân, hy sinh ước mơ lớn nhất của mình cho nhau.

Đó quả thực là một quá trình chuyển từ tình bạn vị kỷ (vì mình) sang tình bạn vị tha (vì người khác). 

Tình bạn của Alberto và Luca không đơn thuần chỉ là những buổi chơi đùa, vui vẻ mà còn có cả sự hy sinh chân thành và mong muốn người bạn của mình được sống đúng với ước mơ, hoài bão.

Bài học 3: Brunooooo và bước ra khỏi vùng an toàn 

Xuyên suốt bộ phim, người xem cảm nhận được bài học sâu sắc về việc dám bứt phá, dám bước khỏi vùng an toàn của bản thân. Luca luôn sợ hãi mọi thứ mới mẻ ngoài kia. Có lẽ vì sống trong sự bao bọc của gia đình và vì cậu bé rất ngoan ngoãn nên khi đến với những “lần đầu tiên” cậu luôn phải vượt qua “Bruno” (những suy nghĩ lo lắng, sợ sệt trong đầu) thì mới thực hiện được.

Alberto thì ngược lại, luôn thích chinh phục những hành trình mới. Luca đã được truyền cảm hứng rất nhiều từ Aberto và cả 2 đã có chuyến hành trình thú vị cho riêng mình. 

Bài học 4: Điều gì thực sự đưa ta đến tự do?

Tự do có lẽ là từ được Alberto và Luca nhắc đến nhiều nhất trong chuyến hành trình của họ.

• Ban đầu, họ nghĩ có được chiếc xe Vespa họ sẽ tự do đi khắp nơi, chạm tới các vì sao.

• Nhưng sau cùng, cậu bé Luca khám phá ra việc đến trường, có được tri thức mới là mối quan tâm của cậu.

Đối với mình, đây là một tầng nghĩa ẩn dụ đẹp đẽ: Thứ thực sự mang đến tự do cho chúng ta chính là tri thức. 

Có tri thức chúng ta mới vượt qua được những ấu trĩ, giáo điều để khám phá ra đam mê, ước mơ của bản thân mình và tìm ra con đường đúng đến để thực hiện ước mơ. 

Tạm kết: 

Nhiều người tự hỏi, một bộ phim làm cho trẻ con xem như Luca liệu có quá nhiều tầng nghĩa hay không?

Câu trả lời của mình là: chúng ta đâu cần nghĩ nhiều đến vậy?

Chỉ cần mọi người xem phim và thấy rằng đến cuối bộ phim họ yêu thương nhau, chấp nhận sự khác biệt của nhau, hy sinh vì sau, chúc cho nhau hạnh phúc, cổ vũ nhau đi theo tiếng gọi của trái tim… như vậy là đủ rồi.

Những hình ảnh đẹp đẽ đó sẽ gieo những hạt mầm tốt đẹp vào trái tim độc giả. Đó là cách những đứa trẻ của chúng ta lớn lên, trưởng thành.  Xem phim mà, đâu cần học rộng, đâu cần nghĩ nhiều để làm gì.

Hãy thưởng thức bộ phim “Mùa hè của Luca” như thể bạn đang tắm một cơn mưa đầu mùa mát trong, sau những ngày nắng hạn oi bức - cả ở thế giới bên ngoài kia lẫn trong tâm hồn. 

Về bản chất, mục đích cuối cùng của Đạo Phật là sự giác ngộ để tới hạnh phúc và bình an. Giác ngộ là trạng thái hiểu thấu sự vô thường của vũ trụ và vô ngã của con người.

Giả định cuộc đời của một con người sẽ là một chuyến hành trình đi từ A (Sinh ra), đến B (Sự giác ngộ và hạnh phúc).

Như vậy, ta sẽ có phương trình của sự giác ngộ, tạm diễn giải như sau:

F: Lực thoát - là mong muốn, sự nỗ lực tu tập và vun đắp tài khoản đức ( giúp người và không gây hại cho bất kỳ ai). Lực thoát càng lớn thì khả năng Giác ngộ, để đi về phía B (Hạnh phúc) càng cao. Lực thoát có thể xem là yếu tố quan trọng nhất trong hành trình giác ngộ và hạnh phúc của một con người.

G: Là những điều xấu mình vô tình hay cố ý gây ra cho người khác, trong hiện tại.

K: Tổng nghiệp lực ( hay còn gọi là Karma ) là nghiệp lực, do những điều xấu mình vô tình hay cố ý gây ra cho người khác, trong hiện tại (và có lẽ là cả ở các kiếp trước tích tụ). Nghiệp lực càng lớn thì con đường tới giác ngộ và hạnh phúc càng chậm, thậm chí là không thể tới.

Hiểu được 3 yếu tố này thôi, chúng ta cũng có thể có một “công thức hạnh phúc cơ bản” rồi đó là:

Trong tâm luôn nỗ lực hướng thiện, vun đắp tài khoản đức; bên ngoài cuộc sống thì cố gắng không hại gì cho người khác và giúp người.

Còn một yếu tố nữa, sẽ giúp hành trình của chúng ta nhanh hơn, đó là chiếc bánh xe.

K : Hệ số Ngộ, hay ngộ tính; có thể được hiểu là tố chất, thiên tính bẩm sinh. Hiểu đơn giản đó là những người có tố chất thiên bẩm, có thể nhìn ra những quy tắc, lẽ thường trong cuộc sống và điều chỉnh bản thân khiêm nhường sống thuận theo các quy tắc trường tồn (timeless) và phổ quát (universal)

Tất nhiên, ai may mắn có có hệ số K càng lớn, con đường dẫn tới thành công và hạnh phúc càng nhanh chóng hơn.

Tổng kết lại, nếu hiểu đạo phật và vật lý theo hướng này; chúng ta có một công thức.

Giác ngộ hay Hạnh phúc = (F Lực thoát - K Nghiệp lực) x N Ngộ tính.

Công thức này cho chúng ta hiểu một điều cơ bản, đẹp đẻ thuần khiết: Mỗi ngày, cần phải làm giàu thêm Lực thoát và Ngộ tính; và giảm đi Nghiệp lực.

Có thời gian, mời các bạn tìm đọc cuốn Đạo của Vật lý, khám phá những sự tương đồng giữa vật lý và Đạo học phương Đông. Để qua đó chúng ta nhận ra rằng, Vật lý, tôn giáo, hay các môn khoa học khác… dường như đang nói về một thứ gì đó chung, thứ gì đó phổ quát (universal) & trường tồn (timelessness) - thứ gì đó có trước con người chúng ta, thứ gì đó mà chúng ta cần phải tìm ra, khiêm nhường điều chỉnh bản thân thuận theo các nguyên lý ấy.

Ông đã tìm ra những điểm tương đồng thú vị giữa một doanh nghiệp và một cá nhân và gợi ý 7 chiến lược được sử dụng trong chiến lược của công ty và áp dụng chúng vào cuộc sống cá nhân. Thông qua chương trình 7 bước có cấu trúc, các cá nhân có thể phát triển chiến lược cuộc sống độc đáo của mình.

1 - Corporate Strategy và Life Strategy

Hãy bắt đầu bằng việc so sánh 7 khía cạnh của chiến lược doanh nghiệp với các khía cạnh của chiến lược cuộc sống. Cụ thể qua các câu hỏi.

• Câu 1: Định nghĩa về thành công của một tổ chức là gì? so với định nghĩa thành công của một cá nhân?

• Câu 2: Mục đích của tổ chức là gì? so với mục đích sống của mỗi người là gì?

• Câu 3: Tầm nhìn của tổ chức là gì? so với tầm nhìn cuộc sống của mỗi người là gì?

• Câu 4: Làm thế nào để đánh giá danh mục đầu tư của tổ chức? so với làm thế nào để đánh giá danh mục đầu tư cuộc sống của mỗi người?

• Câu 5: Những gì có thể học hỏi từ các chuẩn mực? so với những gì có thể học hỏi từ các chuẩn mực trong cuộc sống?

• Câu 6: Những lựa chọn danh mục đầu tư nào có thể thực hiện? so với những lựa chọn danh mục đầu tư nào có thể thực hiện trong cuộc sống?

• Câu 7: Làm thế nào để đảm bảo sự thay đổi thành công và bền vững? so với làm thế nào để đảm bảo sự thay đổi thành công và bền vững trong cuộc sống?

Từ khung lập luận này, chúng ta dễ dàng nhận thấy sự tương đồng giữa chiến lược phát triển của một tổ chức và chiến lược cuộc đời của một cá nhân.

1. Định nghĩa thành công

Trong chiến lược của công ty, thành công thường được định nghĩa bằng các mục tiêu tài chính, chẳng hạn như lợi nhuận, doanh thu hoặc giá trị cổ đông. Trong chiến lược cuộc sống, thành công có thể được định nghĩa bằng nhiều cách khác nhau, chẳng hạn như đạt được mục tiêu cá nhân, sự hài lòng trong công việc hay sự cân bằng giữa cuộc sống và công việc.

2. Mục đích

Mục đích của một công ty thường được xác định bởi các bên liên quan chính, chẳng hạn như các cổ đông, khách hàng và nhân viên. Với cá nhân mục đích sống là thứ những mục tiêu thực sự ý nghĩa đối với bạn.

3. Tầm nhìn

Tầm nhìn của một công ty là hình ảnh mong muốn của công ty trong tương lai. Với cá nhân, tầm nhìn là hình ảnh mong muốn của cuộc sống của bạn trong tương lai. Nó có thể bao gồm các mục tiêu cá nhân, sự nghiệp và gia đình.

4. Đánh giá danh mục đầu tư

Trong chiến lược của công ty, danh mục đầu tư đề cập đến các sản phẩm và dịch vụ mà công ty cung cấp. Với cá nhân, danh mục đầu tư đề cập đến các hoạt động và mối quan hệ mà bạn đầu tư thời gian và năng lượng của mình.

5. Học hỏi từ chuẩn mực

Trong chiến lược của công ty, các chuẩn mực là các công ty khác trong cùng ngành. Với cá nhân, học hỏi từ chuẩn mực là những người khác mà bạn có thể học hỏi, chẳng hạn như cố vấn, người cố vấn hoặc bạn bè.

6. Lựa chọn danh mục đầu tư

Trong chiến lược của công ty, các lựa chọn danh mục đầu tư là những quyết định mà công ty đưa ra về các sản phẩm và dịch vụ sẽ cung cấp. Với cá nhân, các lựa chọn danh mục đầu tư là những quyết định mà bạn đưa ra về cách bạn sẽ dành thời gian và năng lượng của mình.

7. Đảm bảo thay đổi thành công và bền vững

Trong chiến lược của công ty, sự thay đổi thành công và bền vững là khả năng của công ty thích ứng với những thay đổi trong môi trường và duy trì thành công trong thời gian dài. Với cá nhân, sự thay đổi thành công và bền vững là khả năng của bạn thích ứng với những thay đổi trong cuộc sống và duy trì sự hài lòng trong cuộc sống trong thời gian dài.

Một marketer có thể xây dựng chiến lược cuộc sống để xác định mục tiêu sự nghiệp của mình, lập kế hoạch phát triển sự nghiệp và đưa ra quyết định về sự nghiệp.

Ví dụ, một marketer có thể xác định mục tiêu sự nghiệp của mình là trở thành giám đốc tiếp thị. Để đạt được mục tiêu này, họ có thể lập kế hoạch phát triển sự nghiệp bao gồm việc học các kỹ năng tiếp thị mới, xây dựng mạng lưới quan hệ và tìm kiếm các cơ hội thăng tiến. Họ cũng có thể đưa ra quyết định về sự nghiệp, chẳng hạn như chuyển sang một công ty khác hoặc bắt đầu kinh doanh riêng, dựa trên các mục tiêu và giá trị của họ.

Bonus 1: Hãy Vượt Qua Khái Niệm Về Thành Công Truyền Thống

Quan điểm truyền thống về thành công thường xoay quanh tiền bạc, danh tiếng và quyền lực. Tuy nhiên, những yếu tố này có hiệu ứng giới hạn và tạm thời đối với hạnh phúc. Strack giới thiệu mô hình PERMA-V từ tâm lý tích cực, tập trung vào cảm xúc tích cực, sự hòa nhập, mối quan hệ, ý nghĩa, thành tựu và sức sống như những biện pháp toàn diện hơn để đo lường cuộc sống tuyệt vời.

• Cảm xúc tích cực

• Sự gắn kết

• Các mối quan hệ

• Ý nghĩa

• Thành tích

• Sức sống

Cảm xúc tích cực là những cảm xúc khiến chúng ta cảm thấy tốt, chẳng hạn như hạnh phúc, vui vẻ và biết ơn. Những cảm xúc này rất quan trọng đối với sức khỏe và hạnh phúc của chúng ta, vì chúng có thể giúp chúng ta giảm căng thẳng, tăng cường hệ thống miễn dịch và cải thiện khả năng ra quyết định.

Sự gắn kết là cảm giác được kết nối với người khác. Điều này có thể thông qua các mối quan hệ cá nhân, chẳng hạn như bạn bè và gia đình, hoặc thông qua các nhóm xã hội, chẳng hạn như câu lạc bộ hoặc tổ chức. Sự gắn kết rất quan trọng đối với sức khỏe và hạnh phúc của chúng ta, vì nó có thể giúp chúng ta cảm thấy được hỗ trợ, an toàn và có mục đích.

Các mối quan hệ là những kết nối xã hội mà chúng ta tạo ra với những người khác. Những mối quan hệ này có thể là về mặt cá nhân, chẳng hạn như bạn bè và gia đình, hoặc về mặt chuyên nghiệp, chẳng hạn như đồng nghiệp và khách hàng. Các mối quan hệ rất quan trọng đối với sức khỏe và hạnh phúc của chúng ta, vì chúng có thể giúp chúng ta cảm thấy được kết nối, được hỗ trợ và được yêu thương.

Ý nghĩa là cảm giác rằng cuộc sống của chúng ta có mục đích và hướng đi. Điều này có thể thông qua công việc của chúng ta, các mối quan hệ của chúng ta hoặc các hoạt động khác mà chúng ta tham gia. Ý nghĩa rất quan trọng đối với sức khỏe và hạnh phúc của chúng ta, vì nó có thể giúp chúng ta cảm thấy được thúc đẩy, có mục đích và có hy vọng.

Thành tích là cảm giác đã đạt được một điều gì đó có giá trị. Điều này có thể thông qua công việc của chúng ta, các mối quan hệ của chúng ta hoặc các hoạt động khác mà chúng ta tham gia. Thành tích rất quan trọng đối với sức khỏe và hạnh phúc của chúng ta, vì nó có thể giúp chúng ta cảm thấy có năng lực, tự tin và tự hào.

Sức sống là cảm giác tràn đầy năng lượng và sức sống. Điều này có thể thông qua sức khỏe thể chất, sức khỏe tinh thần hoặc cả hai. Sức sống rất quan trọng đối với sức khỏe và hạnh phúc của chúng ta, vì nó có thể giúp chúng ta cảm thấy khỏe mạnh, hạnh phúc và tràn đầy năng lượng.

Bonus 2: Dành thời gian cho self reflection - Nhìn nhận lại bản thân

Ví dụ dưới đây là sự đánh giá về các khía cạnh ưu tiên trong cuộc đời của một người.

Ma trận này có hai trục: trục dọc là mức độ quan trọng và trục ngang là mức độ hài lòng. Các lĩnh vực khác nhau trong cuộc sống được biểu thị bằng các vòng tròn, với kích thước của vòng tròn biểu thị mức độ quan trọng của lĩnh vực đó đối với người đó. Vị trí của vòng tròn trên trục ngang biểu thị mức độ hài lòng của người đó với lĩnh vực đó.

Trong bức hình này, có 4 lĩnh vực chính:

• Sức khỏe tinh thần/chánh niệm

• Giáo dục/học tập

• Mối quan hệ xã hội

• Những thứ khác

Người này đánh giá cao sức khỏe tinh thần/chánh niệm và các mối quan hệ xã hội. Họ cũng tương đối hài lòng với giáo dục/học tập và những thứ khác. Tuy nhiên, họ không hài lòng với mức độ hài lòng về các mối quan hệ xã hội của mình.

Tạm kết:

Trong khi chiến lược doanh nghiệp nhằm vào việc định vị một tổ chức để chiến thắng, chiến lược cuộc sống lại tập trung vào một mục tiêu khác. Nó nhằm mục đích giúp cá nhân có thể sống một cuộc sống tuyệt vời, đồng thời nhấn mạnh rằng cuộc sống không chỉ về việc chiến thắng mà còn về việc trải nghiệm niềm hạnh phúc.

Chúc bạn thành công với chiến lược cho cuộc sống của mình.

Thành tựu không phải là thứ để bạn theo đuổi, mà là thứ bạn thu hút bằng những giá trị nội hàm của mình.

Hay nói cách khác: Mức độ thành công của bạn, sẽ hiếm khi vượt qua được mức độ phát triển cá nhân của bạn, bởi vì thành công là thứ gì đó bạn thu hút bởi con người mà bạn trở thành.

Mình đọc điều này ở đâu đó vào một ngày trong năm 2015. Có thể nói, từ lúc hiểu ra nguyên lý này, nó đã góp phần thay đổi cuộc đời mình vậy. 

Mình nhận ra rằng vấn đề hoàn toàn nằm ở mỗi chúng ta. Chúng ta đều muốn đạt được thang điểm 10 thành công, trong mọi phạm trù cuộc sống, sức khỏe, tài chính, mối quan hệ, công việc, nhưng nếu cấp độ phát triển cá nhân của chúng ta như hiểu biết, kinh nghiệm, tư duy, giá trị sống, vẫn chưa đạt được đến điểm 10 thì cuộc sống của ta vẫn luôn là một cuộc đấu tranh không hồi kết. 

Thế giới bên ngoài luôn phản ánh thế giới nội tâm của chúng ta. Còn mức độ thành công thì luôn song hành với cấp độ phát triển cá nhân của mỗi chúng ta. Cho đến khi chúng ta dành thời gian mỗi ngày để phát triển bản thân trở thành con người mà chúng ta cần để tạo nên một cuộc sống trong mơ của mình, thành công khi đó sẽ luôn là một cuộc đấu tranh để đạt được điều mình mong muốn. 

Các lời khuyên minh triết nhất từ đông tây kim cổ đều tương đồng với ý tưởng này. 

Người Nhật nói “Đủ nắng hoa sẽ nở”, hàm ý cho việc tích đủ nội hàm thì mới tạo ra hoa thơm, trái ngọt.

Albert Einstein nói “Try Not to Become a Man of Success. Rather Become a Man of Value” hàm ý khuyên chúng ta hãy rèn luyện để trở thành một người có giá trị, khi ấy thành công tất yếu sẽ đến. 

Người Mĩ nói “Tobe rather than seem”, ông bà ta cũng có câu tương tự “Tốt gỗ hơn tốt nước sơn”; hàm ý nói hãy quan tâm đến giá trị nội hàm của con người hơn là vẻ bề ngoài. 

Tác giả Stenphen R.Covey nổi tiếng với cuốn 7 thói quen hiệu quả, khuyên chúng ta hãy quan tâm đến “tầm vóc đích thực” - những nội hàm, phẩm chất, con người bên trong; trước khi quan tâm đến “tầm vóc thứ yếu” - vẻ bề ngoài. 

Và còn vô vàn những lời khuyên như vậy; cho chúng ta chiêm nghiệm và áp dụng vào nhiều khía cạnh trong đời sống của mình. 

Trong công việc, hãy là một người biết giải quyết vấn đề, giúp đỡ người khác, trách nhiệm trong từng việc mình làm… tự khắc sự thành công, sự ghi nhận của mọi người sẽ tới như một hệ quả. 

Trong tình yêu, thay vì tìm kiếm một tình yêu vô nghĩa hãy không ngừng làm mình đẹp hơn cả về nội hàm lẫn bên ngoài, một ngày nào đó tình yêu phù hợp sẽ đến với bạn. Như ông bà mình vẫn hay nói: “Gió tầng nào, sẽ gặp mây tầng đó”.

Tất cả những điều này cho chúng ta hiểu rằng: Thành tựu và thành công không nên là mục tiêu chính trong cuộc sống. Thay vào đó, chúng ta nên tập trung vào việc phát triển bản thân và xây dựng những giá trị nội hàm của mình. Mức độ thành công của chúng ta thường phản ánh cấp độ phát triển cá nhân và giá trị sống của chúng ta. 

Để cuộc sống trở nên thực sự ý nghĩa, chúng ta nên tập trung vào việc phát triển bản thân, xây dựng giá trị nội tại và tạo ra những đóng góp tích cực cho xã hội. Khi chúng ta làm điều đó, thành công sẽ không chỉ là mục tiêu mà còn là kết quả tự nhiên của sự phát triển cá nhân và giá trị nội hàm của chúng ta.

Trong mối quan hệ công việc giữa hai người, cũng có một dạng tài khoản hoạt động như vậy, đó gọi là tài khoản tình cảm hay tài khoản tín nhiệm 

Tài khoản tín nhiệm là một ẩn dụ miêu tả độ tin cậy và tín nhiệm được tạo dựng trong một mối quan hệ. Đó là cảm giác an toàn và tin tưởng mà bạn có được với một người nào đó.

Mỗi lần được người khác tin tưởng và tín nhiệm giống như bạn vừa gửi thêm tiền vào tài khoản tín nhiệm của mình. Ngược lại khi bạn phá vỡ cam kết, không giữ lời.. giống như bạn vừa rút tiền ra khỏi tài khoản tín nhiệm của mình.

Hãy cẩn thận, đừng bao giờ để tài khoản này âm.

Hành động nạp thêm vào tài khoản tín nhiệm 😊

Nếu tôi ký gửi vào tài khoản tín nhiệm của bạn bằng sự nhã nhận, tử tế, trung thực và giữ đúng các cam kết với bạn, thì tôi có được một khoản dự trữ. Sự tin cậy của bạn dành cho tôi sẽ tăng lên, và tôi có thể nhờ đến sự tin cậy đó nhiều lần khi cần. 

Thậm chí ở một chừng mực nào đó, nếu gây ra lỗi lầm với bạn thì mức độ tin cậy cao sẽ bù đắp cho lỗi lầm của tôi. Thông điệp trong giao tiếp của tôi nhiều khi không rõ ràng, nhưng bạn vẫn có thể hiểu ý tôi muốn chia sẻ. Bạn biết rõ tôi là ai.

Bạn sẽ không bắt bẻ, vạch lá tìm sâu khi tôi trình bày. Một tài khoản tin cậy cao, thì quá trình giao tiếp trở nên dễ dàng, nhanh chóng, và hiệu quả.

Khi “tín dụng tín nhiệm” của bạn với ai đó càng lớn, niềm tin càng được củng cố; mối quan hệ của bạn với người ấy dù là công việc, hay cá nhân đều sẽ rất thuận lợi.

Hành động rút đi tài khoản tín nhiệm🥶

Nhưng ngược lại, nếu tôi có thói quen cơ sự bất nhã, thiếu tôn trọng, giận dữ, xem thường bạn, thất thường trong tính khí, hay thậm chí phản bội, đe dọa, thì cuối cùng tài khoản tín nhiệm của tôi sẽ bị thấu chi  (rút quá số dư trên tài khoản). Sự tin tưởng của bạn dành cho tôi sẽ giảm. Khi đó, liệu còn cơ hội nào cho mối quan hệ, sự gắn kết nữa không?

Tạm kết: 

Tài khoản tình cảm, giống như tài khoản ngân hàng, đòi hỏi chúng ta phải quản lý và đầu tư một cách cẩn thận. 

Vì vậy, chúng ta cần giữ gìn và đầu tư cho tài khoản tình cảm của mình. Chúng ta cần cẩn thận trong cách chúng ta đối xử và giao tiếp với người khác. Bằng cách thể hiện sự tôn trọng, lòng nhân ái và trung thực, chúng ta có thể tăng cường niềm tin và tín nhiệm trong mối quan hệ. Quá trình giao tiếp trở nên dễ dàng hơn, và mối quan hệ của chúng ta trở nên mạnh mẽ và thuận lợi.

Và hãy nhớ, đừng bao giờ để tài khoản tín nhiệm của bạn bị âm. Đối xử với người khác như cách chúng ta muốn được đối xử, và chúng ta sẽ xây dựng được những mối quan hệ đáng tin cậy và lâu dài.

Lấy ví dụ, một kỹ sư phần mềm. Một Generalist có thể viết mã bằng nhiều ngôn ngữ lập trình khác nhau, bao gồm không chỉ Java mà còn cả JavaScript, C ++ và Python. Trong khi một Specialist thì chỉ biết về Java nhưng có kinh nghiệm dày dặn, sâu sắc và có nhiều thành công với các dự án/sản phẩm yêu cầu Java.

Đối với bạn đang từng bước nỗ lực xây dựng sự nghiệp của mình, việc xác định mình nên trở thành Specialist hay Generalist có thể nói là một quyết định quan trọng giúp bạn tập trung hơn vào con đường của mình

Ưu và nhược điểm khi trở thành Generalist

• Generalist là người có kho kiến thức đa dạng và rộng lớn

• Họ là những người đa nhiệm nhất, có thể làm nhiều công việc khác nhau và thậm chí làm nhiều công việc khác nhau cùng một lúc.

• Generalist là người có khả năng nắm bắt và nhìn nhận vấn đề nhanh chóng và giải quyết vấn đề thỏa đáng.

• Họ có thể dễ dàng thích ứng trong bất kỳ môi trường và lĩnh vực nào.

Ưu và nhược điểm khi trở thành Specialist

Khác với Generalist, Specialist lại là những người chỉ có hiểu biết về duy nhất một lĩnh vực hay một kỹ năng. Thay vì phát triển về mặt chiều ngang, Specialist trở thành những đầu tàu mũi nhọn cho doanh nghiệp.

Theo LinkedIn, phần lớn các công việc phát triển nhanh nhất là các công việc Specialist.

Specialist (chuyên viên) mất nhiều thời gian để thành thạo chuyên môn, kỹ năng của họ. Do đó tìm kiếm những vị trí Specialist cũng khó hơn. Lương khởi điểm của các chuyên viên cũng có xu hướng cao hơn tổng quát viên. Đặc biệt, với những Specialist đã có bề dày kinh nghiệm, trở thành chuyên gia trong lĩnh vực làm việc hoàn toàn có thể trở thành những nhà quản lý hàng đầu được các doanh nghiệp săn đón.

Dù cơ hội việc làm cho các vị trí Specialist không hề nhỏ, nhưng chúng lại bị thu hẹp bởi yếu tố chuyên môn. So với Generalist, Specialist thường chỉ có thể tìm kiếm việc làm trong lĩnh vực mà họ thường xuyên hoạt động. Ngoài ra, để cạnh tranh với những nhân tài giỏi giang khác, các Specialist luôn phải khiến bản thân trở nên nổi bật trong chính lĩnh vực của mình. 

Bên cạnh đó, vì chỉ làm chuyên sâu ở một vị trí trong một lĩnh vực, đôi khi họ sẽ có cảm giác nhàm chán, và bị giới hạn trong khuôn khổ nhất định không giống như Generalist

Kết hợp Tổng quát - chuyên sâu để tạo ra lộ trình phát triển sự nghiệp phù hợp

Trên thực tế công việc hiện tại, đa phần các công ty có xu hướng chọn những cá nhân sở hữu các kỹ năng đa dạng. Như mô hình bên dưới, các bạn có thể thấy có rất nhiều các dạng kỹ năng kết hợp như T-Shaped, M-Shaped, E-Shaped.

Ví dụ với mô hình phổ biến nhất T-Shaped Skills, hướng đến việc nhân viên biết càng nhiều càng tốt và cũng biết sâu đáy một lĩnh vực nào đó. Đây chính là sự pha trộn giữa 2 cá thể Generalist và Specialist.

Các đặc điểm của một nhân sự T-Shaped:

• Giỏi ít nhất một lĩnh vực chuyên môn

• Có hiểu biết và kỹ năng của một số lĩnh vực liên quan

• Có kỹ năng làm việc nhóm tốt, có thể cộng tác và làm việc suôn sẻ với mọi thành viên

• Có khả năng tìm hiểu và hoàn thành một nhiệm vụ mới

• Có tư duy giải quyết vấn đề một cách hệ thống

Con đường tiếp cận kiến thức của bạn sẽ còn hiệu quả hơn nếu bạn chọn cho mình một mô hình phù hợp. Mô hình phổ biến nhất dành cho các bạn newbie có lẽ là T Shape Model – con đường xây dựng bộ kỹ năng và kinh nghiệm nghề Marketing theo hình chữ T.

Tham khảo từ bài viết Specialist và Generalist: Trở thành Chuyên Gia hay là Giáo Sư biết tuốt? tại TopCV.

Hầu hết chúng ta sẽ nghĩ về vô hạn như là một thứ gì đó không có điểm kết thúc. Còn cách nghĩ của tôi về vô hạn thì có chút khác biệt: Vô hạn không nói về điểm kết thúc mà là việc luôn có điểm mới để khởi đầu.

Để giải thích cho điều này, hãy thử đọc qua câu chuyện về Khách sạn có vô hạn phòng của, nhà toán học người Đức David Hilbert.

Hãy tưởng tượng một khách sạn với số phòng vô hạn và một quản lý ca đêm cần mẫn. Một đêm nọ, khi tất cả các phòng ở Khách sạn Vô hạn đều đã “đầy”, một người đàn ông bước vào, hỏi thuê một phòng. Không muốn làm khách thất vọng, người quản lý đã quyết định xếp phòng cho ông ấy.

Vậy thì làm sao để một khách mới nhận phòng, không lẽ họ phải di chuyển đến căn phòng số vô hạn để nhận phòng, đây là điều không thể.

Quy luật của khách sạn vô hạn là mỗi khi có khách mới, tất cả các khách cũ sẽ nhanh chóng di chuyển tịnh tiến chuyển sang phòng khác thêm 1 đơn vị số đếm.

Ví dụ bạn đang ở phòng 1 thì sẽ chuyển đến phòng 2; phòng 2 sang phòng 3, và cứ thế tịnh tiến đến vô hạn.

Bởi khách sạn có số phòng vô hạn, tất cả các khách trong khách sạn đều có phòng. Nhờ thế, ông khách mới có được một phòng. Quy trình này được lặp đi lặp lại cho bất kỳ số khách hữu hạn nào.

Vậy là luôn luôn có phòng số 1 trống cho vị khách mới. Căn phòng số 1 luôn trống là biểu hiện cho điểm khởi đầu mới.

Với tôi đây là một ví dụ thú vị.

Hoá ra luôn có một điểm mới để khởi đầu mới là chìa khoá để tiến đến vô hạn.

Tại sao tôi lại yêu thích vô hạn? Có lẽ là vì vẻ đẹp và nguyên tắc của nó mang lại cho tôi niềm cảm hứng bất tận để liên tục cố gắng và bắt đầu những hành trình mới. Vô hạn cho tôi thấy bản thân mình, và cả nhân loại thật nhỏ bé.

Và thật kỳ lạ, tôi cảm thấy mình to lớn hơn, khi tôi biết tôi đang nhỏ bé thế nào.

Giống như việc bạn đang là một chú cóc ngồi trong đáy giếng với bạn thế giới lúc này thật nhỏ. Sau đó bạn được trở thành một con đại bàng được bay trên bầu trời, với bạn thế giới lúc này rộng lớn hơn nhiều. Việc biết được rằng thế giới rộng lớn hơn, và mình nhỏ bé tới nhường nào có nghĩa là bạn cũng đang to lớn hơn rồi.

Có một điểm thú vị khác của vô hạn đó là chúng ta không thể biết chính xác vô hạn, nhưng có thể hiểu về những nguyên tắc cơ bản của nó:

• Vô hạn nói về điểm bắt đầu mới, chứ không phải là điểm kết thúc

• Chúng ta có thể hiểu về vô hạn bằng cách quan sát một phân đoạn nhỏ của vô hạn và tìm ra quy luật của nó. Ví dụ hình tròn là một đường khép kín vô hạn, nhưng khi phân đoạn nó ra ta hiểu nó là tập hợp của nhiều đoạn thẳng siêu nhỏ.

Hiểu về vô hạn, làm tôi trân trọng hân sự hữu hạn của cuộc đời mình.

Cuộc đời mỗi con người chúng ta là hữu hạn. Mấy chục năm cuộc đời của của chúng ta cũng chỉ là một cái chớp mắt của vô hạn.

Và với cách tiếp cận của vô hạn, thì chúng ta cũng hoàn toàn có thể hiểu về một đời người thông qua một ngày. Một cuộc đời ý nghĩa là tập hợp của những ngày có ý nghĩa.

Tôi tin rằng triết lý mà vô hạn dạy cho cho chúng ta còn có thể áp dụng vào nhiều đối tượng khác như tổ chức, công ty, quốc gia. Làm sao để tạo ra các doanh nghiệp với triết lý vô hạn (luôn biết chuyển mình và tạo ra những giá trị mới); hay một cuộc đời với triết lý vô hạn (mỗi ngày là một hành trình mới mẻ).

Mindset (tư duy): Cách bạn nhìn và nhận thức về thế giới xung quanh, bao gồm những niềm tin và suy nghĩ sẽ quyết định hành vi và quan điểm sống của bạn, cũng như cách bạn diễn giải và phản ứng với các tình huống trong đời sống.

Skillset (kỹ năng): Cách bạn hành động và cư xử dựa trên năng lực, kiến thức và hiểu biết của bạn, cũng như động lực để sử dụng khả năng của bạn.

Toolset (công cụ): Những cơ chế giúp bạn phát triển kỹ năng và đạt được mục tiêu. Đây có thể là bất kỳ công cụ, phương pháp, kỹ thuật, mô hình, hướng tiếp cận nào tạo ra giá trị trong lĩnh vực bạn chọn.

Bộ 3 khái niệm này phải đi chung với nhau thì bạn mới làm việc hiệu quả. Ở đây mình đưa ra 2 ví dụ.

Đa phần dân Marketer chúng ta bị hấp dẫn bởi vẻ fancy lấp lánh của Skillset (kỹ năng), và Toolset (công cụ) khi nhìn thấy người này có kỹ năng này, người kia xài công cụ nọ… Nhưng nếu không tìm hiểu vào căn bản (Mindset) bằng những câuu hỏi: "Tại sao họ dùng công cụ này, tại sao họ cần kỹ năng đó?" thì bạn sẽ rất khó để học thành thạo và thành chuyên gia được.

Tuy ba yếu tố Mindset, Skillset và Toolset có vai trò riêng biệt, nhưng chúng không thể hoạt động tốt một mình. Sự kết hợp hài hòa của cả ba yếu tố này là chìa khóa để đạt được thành công và hiệu quả.

• Mindset mạnh mẽ sẽ giúp bạn tận dụng tối đa skillset và sử dụng toolset một cách sáng tạo và linh hoạt.

• Skillset phát triển sẽ là nền tảng cho việc học cách sử dụng các công cụ hiệu quả.

• Toolset thông minh sẽ tạo điều kiện tối ưu cho sự phát triển của skillset và helpset, cung cấp các phương tiện và quy trình hỗ trợ cho mindset tích cực.

Kết hợp chặt chẽ giữa Mindset, Skillset và Toolset sẽ giúp chúng ta đạt được hiệu quả cao hơn trong mọi lĩnh vực của cuộc sống. Đồng thời, nó cũng tạo ra một chu trình phát triển liên tục, khi mỗi yếu tố tăng cường và hỗ trợ nhau. Bằng cách nuôi dưỡng một mindset tích cực, không ngừng phát triển skillset và sử dụng các công cụ phù hợp, chúng ta có thể đạt được thành công và hiệu quả trong việc đạt được mục tiêu của mình.

Vì vậy, hãy tập trung vào việc hiểu rõ và phát triển cả ba yếu tố Mindset, Skillset và Toolset. Hãy xem chúng như là một hệ thống tương hỗ, và sử dụng chúng một cách thông minh và linh hoạt để đạt được sự thành công và hiệu quả trong mọi khía cạnh của cuộc sống.

Giả sử bạn dự một buổi hội thảo, workshop rất thú vị về Marketing, thì các khái niệm này có thể hiểu như sau:

1️⃣Data (Số liệu): những số liệu, dữ kiện riêng lẻ mà bạn nghe được như: tỉ lệ người có nhu cầu tìm kiếm về chủ đề A tăng X %, tỉ lệ khách hàng dùng ứng dụng đặt đồ ăn B tăng Y%, tỉ lệ người dùng truy cập vào các sàn e-com tăng X%,

2️⃣Information (Thông tin): Tập hợp của nhiều số liệu cung cấp cho bạn một thông tin có ý nghĩa, ứng dụng được cho công việc. Ví dụ từ 3 số liệu ở trên, bạn tổng hợp được một thông tin là Xu hướng dịch chuyển mua sắm từ offline sang online đang tăng.

Để có chuyển hoá từ Data sang Information sẽ cần bạn phải suy luận, tư duy và dùng kinh nghiệm của mình.

3️⃣Knowledge (Kiến thức): giả sử trong buổi đó bạn có được 10 thông tin; nhưng bạn chọn lọc ra 3 thông tin quan trọng để ghi vào sổ tay, lâu lâu lật ra đọc, áp dụng nó vào công việc, thì lúc này nó trở thành kiến thức của bạn.

Từ thông tin đến kiến thức, bạn sẽ cần kỹ năng chọn lọc và tổng hợp.

4️⃣ Wisdom (Thông tuệ, am hiểu): Giả sử bạn được mời chia sẻ những kiến thức của mình đã tổng hợp cho một nhóm đối tượng nghe. Bạn sẽ phải dành thời gian hệ thống lại kiến thức, đi sâu vào từng nhóm, nghiên cứu thêm những nhóm bạn chưa có nhiều kinh nghiệm.

Rồi sau đó bạn có thể truyền đạt lại chính xác những gì bạn biết - một cách không thể dễ hiểu hơn cho người khác, đó chính là thông tuệ. Các chuyên gia hàng đầu đều trải qua quá trình dạy - để - học (teach to learning) này.

Quá trình này giống như một sự sàng lọc từ những thông tin thô đến những kiến thức quý giá cho riêng bạn, điều này đòi hỏi 2 khía cạnh

(1) Tố chất: bạn có phải là một người có “ngộ tính” cao, có khả năng tổng hợp thông tin và liên kết các vấn đề tốt hay không?

(2) Nỗ lực: Để chuyển hóa kiến thức, bạn cũng cần một sự nỗ lực, kiên trì. Hầu hết kiến thức cần rất nhiều thời gian để đi vào thực tế, áp dụng trong công việc và cuộc sống; bạn cần kiên trì theo đuổi cho đến khi kiến thức trở thành một phần trong sự thông tuệ của mình.

Vậy cao hơn cả Wisdom (Thông tuệ), còn cảnh giới nào của hiểu biết không?

Theo mình đây là một câu hỏi tốn nhiều tranh cãi, và sẽ chẳng ai có câu trả lời đúng; mà chỉ có câu trả lời của riêng mình (có nghĩa là đúng với mình, nhưng chưa chắc đúng với người khác).

Theo mình cao hơn cả thông thái, đó là sự giác ngộ, hay khai sáng.

Đó là khi mà chúng ta nắm rõ mọi khía cạnh, chuyên sâu ở một chủ đề đến nỗi, chúng ta cô đọng nó thành một nguyên lý duy nhất.

Nguyên lý ấy phổ quát đến nỗi áp dụng vào trường hợp nào nó cũng đúng.

Lấy ví dụ về nhà vật lý Newton và cây táo. Cả tuổi trẻ Newton triền miên với môn vật lý, nghiên cứu mọi khía cạnh; rồi một ngày của năm 1666 khi trái táo rơi trúng đầu, ông nhận ra rằng có thứ gì đằng sau chi phối cách vận hành của tình huống ấy, cũng như là cách cả vụ trũ vận hành. Phần còn lại người ta hay nói là lịch sử, Luật hấp dẫn ra đời đặt nền móng cho vật lý học hiện đại và thay đổi cả ngành khoa học, sản xuất của nhân loại mãi đến tận bây giờ.

Câu chuyện thứ hai là truyền thuyết về Đức Phật. Năm 443 trước công nguyên, thái tử Siddhartha Gautama ngồi trầm ngầm nhiều ngày dưới tán cây bồ đề với miền suy tư trong tâm tưởng và tìm ra triết lý sâu sắc chi phối khổ đau - hạnh phúc của con người. Từ sự quan sát tỉ mỉ của mình, Ngài nhận ra được Luật Vô Thường: Vạn vật sinh trụ dị diệt như thế nào, và con đường thoát khỏi khổ đau cho loài người: sự buông bỏ.

Phần còn lại cũng là lịch sử, khi Phật giáo ảnh hưởng sâu rộng đến loài người ngày nay đến thế nào.

Với mình giác ngộ hay khai sáng có lẽ là là tầng cao nhất của hiểu biết. Và mình cũng chưa biết phải làm sao để đến được đây.

Và có lẽ chúng ta cũng nên đi tìm một cái cây của riêng mình.

Trong học thuyết phân tâm nổi tiếng của Sigmund Freud về tính cách, ông cho rằng tính cách được cấu tạo từ 3 yếu tố. Ba yếu tố này– bao gồm Bản năng (cái ‘nó’), Bản ngã (cái tôi), và Siêu ngã (siêu tôi).

Hiểu 3 khái niệm này sẽ giúp bạn rõ hơn về yếu tố cấu thành nên tích cách, làm nền tảng cho quá trình tự nhận thức và tìm hiểu bản thân.

Bản năng, bản ngã, siêu ngã 

Theo nghiên cứu nổi tiếng của Sigmund Freud (là một bác sĩ về thần kinh và là nhà tâm lý học người Áo.) tính cách con người vô cùng phức tạp và chắc chắn có nhiều hơn một thành tố.

Trong học thuyết phân tâm nổi tiếng của Sigmund Freud về tính cách, ông cho rằng tính cách được cấu tạo từ 3 yếu tố. Ba yếu tố này– bao gồm Bản năng (cái ‘nó’), Bản ngã (cái tôi), và Siêu ngã (siêu tôi) – kết hợp với nhau hình thành nên sự phức tạp trong tính cách con người.

Bản năng (Cái ‘nó’). The Id

Photo by Jr Korpa on Unsplash

Bản năng là thành tố duy nhất của tính cách xuất hiện từ lúc mới sinh ra.

The id is the only component of personality that is present from birth_Sigmund Freud)

Bản năng bị điều khiến bởi nguyên lý thỏa mãn, tức luôn đi tìm kiếm sự dễ chịu, thoải mái ngay tức khắc, đáp ứng lại mọi khao khát, ham muốn và nhu cầu. Nếu những nhu cầu này không được ngay lập tức đáp ứng, chủ thể sẽ rơi vào trạng thái lo âu hoặc căng thẳng. Ví dụ, cơn đói hay cơn khát tăng lên sẽ làm xuất hiện nỗ lực tìm kiếm cái ăn hay đồ uống ngay lập tức.

Khía cạnh này của tính cách hoàn toàn là vô thức, gồm nhiều hành vi thuộc về bản năng nguyên thủy.

Bản ngã. The Ego

Bản ngã là cấu phần của tính cách chịu trách nhiệm giúp ta xoay xở với đời sống thực. Bản năng bị điều khiến bởi nguyên lý thỏa mãn, tức luôn đi tìm kiếm sự dễ chịu, thoải mái ngay tức khắc, đáp ứng lại mọi khao khát, ham muốn và nhu cầu. Nếu những nhu cầu này không được ngay lập tức đáp ứng, chủ thể sẽ rơi vào trạng thái lo âu hoặc căng thẳng.

Ví dụ, cơn đói hay cơn khát tăng lên sẽ làm xuất hiện nỗ lực tìm kiếm cái ăn hay đồ uống ngay lập tức.

Siêu ngã. The Superego

Cấu phần xuất hiện cuối cùng của tính cách là siêu ngã.

Siêu ngã là một phần trong tính cách nắm giữ tất cả những tiêu chuẩn đạo đức và lý tưởng mà bạn tiếp nhận từ cả gia đình và xã hội – nó chính là cảm nhận của chúng ta về cái đúng cái sai trong cuộc sống. 

Siêu ngã gồm 2 phần:

(1) Lý tưởng của bản ngã bao gồm những quy tắc và tiêu chuẩn cho các hành vi tốt, bao gồm các hành vi được cha mẹ và những người khác chấp nhận. Phục tùng những quy tắc này làm chủ thể cảm thấy tự hào, thấy mình có giá trị và đưa đến cảm giác thành tựu.

(2) Lương tâm.

Siêu ngã giúp hoàn thiện và giáo hóa hành vi. Nó đàn áp tất cả những thôi thúc khó mà chấp nhận của bản năng và cố tranh đấu để khiến bản ngã hành xử theo những tiêu chuẩn lý tưởng hóa thay vì theo những nguyên lý hiện thực kia.

Siêu ngã xuất hiện trong cả trạng thái có ý thức, tiền ý thức và vô thức.

Sự tương tác giữa bản năng, bản ngã và siêu ngã.

The Interaction of the Id, Ego, and Superego

Khi nói về bản năng, bản ngã và siêu ngã thì ta cần nhớ rằng bộ ba này không tồn tại độc lập riêng rẽ hay có ranh giới rõ ràng.

Nếu bản ngã có thể điều tiết hợp lý giữa nhu cầu thực tế, bản năng và siêu ngã thì một bản dạng tính cách khỏe mạnh, thích ứng tốt xuất hiện. Freud tin rằng bất kỳ sự mất cân bằng nào giữa những thành tố này cũng sẽ dẫn đến một bản dạng tính cách kém.

Mặt khác, siêu ngã chiếm thế thượng phong quá mạnh sẽ làm tính cách của chủ thể trở nên quá đạo đức giáo điều và có thể lúc nào cũng ham chỉ trích. Chủ thể có thể khó mà chấp nhận bất kỳ ai hay bất kỳ điều gì mà anh ta coi là “tệ” hay “vô đạo đức”.

Thế nhưng, bản ngã thống trị quá mức cũng gây ra vấn đề. Người nào có bản ngã quá lớn có thể sống quá thực tế, đầy quy tắc và quá ‘đúng cách đúng kiểu’ đến mức không thể có hành vi nào tự phát hoặc không nằm trong dự tính. Người này có thể quá cứng nhắc và rập khuôn, không chấp nhận được sự thay đổi và thiếu cảm nhận nội tại về cái đúng cái sai.