Từ “attention" (quan tâm) có khởi nguồn từ “attendre” trong tiếng Latin, có nghĩa là “chạm đến". Đó là một định nghĩa hoàn hảo về việc lấy người khác làm trung tâm, vốn là nền tảng của sự thấu cảm và khả năng xây dựng các mối quan hệ xã hội (1)

Thấu cảm và lắng nghe khiến bạn trông giống như một tán cây xanh mát, nơi mọi người tìm đến nghỉ ngơi và chia sẻ những câu chuyện của họ.

Những người có khả năng thấu cảm dễ tìm được tiếng nói chung với người khác, và được người khác mong muốn làm việc, cộng tác cùng.

Daniel Goleman, một trong những nhà tâm lý học nổi tiếng nhất thế giới đã chỉ ra 3 loại hình thấu cảm phổ biến:

• Thấu cảm nhận thức: Khả năng hiểu được quan điểm của người khác

• Thấu cảm cảm xúc: Khả năng cảm nhận được điều mà người khác đang cảm nhận

• Quan tâm thấu cảm: Khả năng thấu hiểu người khác cần gì ở mình vào lúc này.

Một trong những việc đầu tiên và quan trọng nhất của thấu cảm là thực sự lắng nghe người khác.

Lắng nghe

Khi hỏi về lắng nghe, mọi người đều cười lớn và đáp gần như cùng một câu trả lời: “Ai mà chả biết lắng nghe, trừ người khiếm thính thôi!” Nhưng lắng nghe thực sự cần nhiều hơn thế.

Đầu tiên, bạn phải có một số kỹ năng lắng nghe như: giữ yên lặng khi người khác nói, biểu lộ cho người khác biết mình đang quan tâm bằng các cử chỉ ánh mắt và âm thanh (ví dụ như “ừ", “à", “mình hiểu"...), có khả năng diễn đạt lại những điều người khác vừa nói.

Không chỉ dừng lại ở những kỹ năng, vấn đề là bạn cần hiểu bản chất cơ bản của lắng nghe.

Sự thực là biết lắng nghe không chỉ đơn thuần là giữ im lặng cho người khác nói, mà còn là có khả năng đặt ra những câu hỏi xây dựng, khuyến khích người khác bày tỏ ra quan điểm.

Lắng nghe là một cuộc hội thoại 2 chiều, ở đó 2 người cùng tìm ra một tiếng nói chung.

Lắng nghe là biết cách tạo ra bầu không khí an toàn, cởi mở, tạo ra sự tự tin cho người nói bày tỏ hết những quan điểm của mình một cách rõ ràng.

“Nhiều tình huống, đơn giản chỉ cần một cái tai chứ không cần phải hành động. Rất nhiều vấn đề không cần giải pháp mà chỉ cần sự hiện diện và lắng nghe”.

Theo Jack Zenger và Joseph Folkman, hai tác giả của Harvard Business Review thì có tới 6 cấp độ lắng nghe.

• Cấp độ 1: Người nghe tạo bầu không khí thoải mái, an toàn cho người nói

• Cấp độ 2: Người nghe loại bỏ các xao lãng, chú tâm vào người nói

• Cấp độ 3: Người nghe hiểu được bản chất những gì người khác đang nói

• Cấp độ 4: Người nghe quan sát được những cử chỉ phi ngôn ngữ như nét mặt, ánh mắt, hơi thở… của người nói

• Cấp độ 5: Người nghe thấu hiểu được cảm xúc của người nói về chủ đề đang bàn luận

• Cấp độ 6: Người nghe đặt câu hỏi gợi mở, làm rõ từng vấn đề của người nói và phát triển vấn đề lên một cấp độ mới.

Bạn thấy mình đang ở cấp độ mấy rồi?

Mời các bạn xem theo video Thực hành 5 cấp độ lắng nghe và 12 kỹ năng lắng nghe tích cực (Active Listening) nhé!

Mang thấu cảm và lắng nghe vào công việc, bạn sẽ tạo nên một văn hoá làm việc giàu lòng trắc ẩn.

Lòng Trắc Ẩn trong công việc, tại sao không?

Hai khái niệm lòng trắc ẩn và công việc có vẻ chẳng ăn nhập gì với nhau; có một câu nói nổi tiếng “Business is business, personal is personal” để chỉ rõ sự tách bạch của hai thứ này.

Ấy vậy mà “trắc ẩn trong công việc - trắc ẩn trong quản lý" lại là một xu hướng đang lên trong bối cảnh hiện nay.

Đầu tiên, cần hiểu lòng trắc ẩn là ý định mang lại điều tốt đẹp đến cho người khác, ý định mang lại hạnh phúc cho người khác và làm nhẹ đi các vấn đề của họ.

• Không phải là họ không bực tức, hay lo lắng về thiệt hại; nhưng tạm thời họ không đưa ra phán xét, chỉ trích; thậm chí còn tranh thủ thời khắc đó để chia sẻ, hướng dẫn, động viên cho người nhân viên nọ.

• Nguyên tắc có qua có lại thật đơn giản, nếu bạn khiến người khác xấu hổ, chỉ trích họ quá gay gắt điều đó bào mòn niềm tin và sự gắn kết.

• Ngược lại,khi gặp vấn đề sai sót phát sinh, bạn phản ứng với đồng nghiệp, đối tác của mình với lòng trắc ẩn, không chỉ trích, tìm giải pháp khắc phục; hành động ấy khiến người khác ngưỡng mộ và mong muốn làm việc với bạn.

• Phản ứng càng giàu lòng trắc ẩn, hiệu quả mang lại càng mạnh mẽ.

Và qua đó lòng trắc ẩn và sự hiểu biết củng cố niềm tin, lòng trung thành và sự tin cậy bên trong tổ chức.

Bài viết này nói về một phương pháp thực hành chú tâm đơn giản nhưng mạnh mẽ: Chánh Niệm (Mindfulness)

Hãy cùng khám phá cách mà sự tập trung vào khoảnh khắc hiện tại, một di sản từ truyền thống Phật giáo, lại có thể trở thành chìa khóa vàng cho sự bình an và hạnh phúc trong nhịp sống hiện đại đầy thách thức.

Chánh niệm (mindfulness) là gì?

Chánh niệm là một thực hành truyền thống của đạo Phật, nhưng lại rất phù hợp với cuộc sống hiện đại của chúng ta.

Sự phù hợp này không liên quan gì đến Phật giáo hay với việc trở thành Phật tử mà chỉ liên quan đến việc thức tỉnh và sống hòa hợp với chính mình và với thế giới.

Chánh niệm là kiểm tra xem mình thực sự là ai, đặt câu hỏi về cách mà ta nhìn thế giới và vị trí của mình trong thế giới, chánh niệm là trân trọng tính trọn vẹn của từng khoảnh khắc mà ta đang sống.

Từ góc nhìn của đạo Phật, trạng thái thông thường của ý thức được xem là không hoàn toàn tỉnh táo và gây ra nhiều hạn chế, nó có nhiều nét tương đồng với một giấc mơ kéo dài hơn là trạng thái tỉnh thức thật sự.

Chánh niệm giúp ta tỉnh dậy khỏi giấc ngủ vô thức và vô tâm đó để ta có thể sống đời mình với đầy đủ tiềm năng của cả ý thức lẫn tiềm thức.

Trong hàng ngàn năm qua, các bậc hiền nhân, bậc thầy yoga và các thiền sư đã khám phá vùng đất này một cách có hệ thống; trong hành trình đó, họ đã học hỏi được một điều vô cùng hữu ích mà các nước phương Tây có thể áp dụng để cân bằng lại khuynh hướng kiểm soát, chinh phục tự nhiên và trân trọng một sự thật rằng con người chỉ là một phần của tự nhiên.

Kinh nghiệm của họ cho thấy, bằng cách nhìn vào bên trong để khám phá bản chất của chúng ta như là một sinh vật, đặc biệt là bản chất của tâm trí, thông qua việc tự quan sát một cách cẩn thận và có hệ thống, ta có thể sống đời mình một cách hài lòng, hòa hợp, và trí tuệ hơn.

Chánh niệm có nghĩa là chú ý vào giây phút hiện tại và không phán xét.

Về bản chất, chánh niệm là một khái niệm đơn giản. Sức mạnh của chánh niệm nằm ở sự thực hành và ứng dụng. Chánh niệm có nghĩa là chú ý vào giây phút hiện tại và không phán xét. Sự chú ý này mang đến nhận thức, sự sáng tỏ và sự chấp nhận hoàn cảnh đang diễn ra trong hiện tại.

Sự chú ý này thức tỉnh ta về sự thật rằng đời ta trôi qua theo từng khoảnh khắc.

Nếu ta không hoàn toàn có mặt trong mỗi khoảnh khắc ấy, ta không chỉ bỏ lỡ điều quí giá nhất trong cuộc đời mà còn không nhận ra toàn bộ tiềm năng để phát triển và chuyển hóa.

Chánh niệm là con đường đơn giản nhưng hiệu quả giúp chúng ta thoát khỏi bế tắc, mang chúng ta trở về với trí tuệ và sự sống động vốn có của mình. Đó là một cách để giúp chúng ta chủ động chịu trách nhiệm đối với định hướng và chất lượng của cuộc sống, bao gồm các mối quan hệ trong gia đình và công việc, mối quan hệ với thế giới và với hành tinh rộng lớn hơn, và quan trọng nhất là mối quan hệ với bản thân.

Chìa khóa cho hành trình này là trân trọng giây phút hiện tại, nuôi dưỡng mối quan hệ mật thiết với hiện tại thông qua việc duy trì sự chú ý liên tục, với sự tận tâm và sự minh định.

Trân trọng hiện tại vừa là cốt lõi của đạo Phật, đạo Lão, yoga [ở phương Đông] vừa là chủ đề chính trong các tác phẩm của Emerson, Thoreau, Whitman ở phương Tây, và kho tàng trí tuệ của thổ dân châu Mỹ.

Thói quen phớt lờ giây phút hiện tại để theo đuổi những khoảnh khắc của quá khứ và tương lai khiến ta không nhận thức đầy đủ về thế giới mình đang sống.

Chánh niệm thì hầu như không liên quan gì tới tôn giáo

Từ xưa đến nay, tôn giáo vẫn là thế giới tâm linh dành cho những trăn trở như vậy, nhưng chánh niệm thì hầu như không liên quan gì tới tôn giáo, trừ ý nghĩa cơ bản nhất của chánh niệm là trân trọng sự bí ẩn của sự sống và mối liên hệ sống động giữa vạn vật.

Khi chúng ta chú tâm một cách cởi mở, tức là không bị sa vào bẫy của sự ưa thích và ghét bỏ, của quan điểm và thành kiến, của sự phóng chiếu chủ quan và kỳ vọng, thì những khả năng mới sẽ mở ra và ta có cơ hội giải thoát khỏi tấm áo khoác chật hẹp của vô thức.

Hãy nghĩ tới chánh niệm đơn giản như một nghệ thuật sống trong trạng thái tỉnh táo. Bạn không cần phải trở thành một

Phật tử hay một Yogi thì mới thực hành được. Hãy là chính mình và đừng cố gắng trở thành người khác.

Chánh niệm mang tính khai sáng và giải phóng.

Khai sáng là vì nó cho phép bạn nhìn nhận rõ ràng hơn, nhờ đó có hiểu biết sâu sắc hơn về những lĩnh vực của cuộc sống mà bình thường chúng ta không (sẵn lòng) tiếp xúc. Có thể bạn còn phải đối diện với những cảm xúc sâu kín - buồn bã, đau khổ, tổn thương, giận dữ, và sợ hãi - những cảm xúc mà chúng ta thường phủ nhận và tránh biểu lộ ra ngoài.

Chánh niệm cũng giúp chúng ta trân trọng những cảm xúc như vui vẻ, bình an và hạnh phúc vốn thường chỉ thoáng qua và không được ghi nhận.

Giải phóng là vì chánh niệm chỉ ra cho bạn một cách sống mới, hài hòa với bản thân và thế giới, giúp bạn thoát khỏi những vũng lầy mà chúng ta thường bị sa vào.

Chánh niệm cũng mang lại sức mạnh, vì sự chú tâm sẽ khai mở nguồn tài nguyên sáng tạo, thông minh, sáng tỏ, quyết tâm và trí tuệ vô cùng phong phú bên trong chúng ta.

(Lược trích từ tác phẩm “Bây giờ và ở đây” - tác giả Jon Kabat-Zinn)

Có lẽ chúng ta chưa bao giờ thực sự hiện diện tại nơi mình đang ở, chưa bao giờ thực sự chạm tới tiềm năng trọn vẹn của mình.

Chúng ta tự nhốt mình trong câu chuyện tưởng tượng của riêng mình, ở trong đó chúng ta tưởng rằng mình biết mình là ai, mình đang ở đâu, đang đi đâu, điều gì đang xảy ra.

Mọi thứ bị che mờ bởi những suy nghĩ, ảo tưởng và mong muốn mà phần lớn liên quan đến quá khứ và tương lai - những gì ta muốn và thích, những gì ta sợ và ghét, chúng liên tục xuất hiện và che mờ hướng đi cũng như mặt đất dưới chân ta.

Theo đạo Phật, việc không ý thức được mình đang mắc kẹt ở trong một thực tại do chính mình tưởng tượng của riêng mình như vậy được gọi là sự "vô minh" hoặc "vô niệm".

Và việc ý thức được trạng thái không biết này được gọi là "chánh niệm".

Việc thức dậy thoát khỏi những cơn mơ này chính là tỉnh thức - tức là việc rèn luyện ý thức về giây phút hiện tại một cách có hệ thống.

Sự tỉnh thức này sẽ mang đến "trí tuệ", giúp chúng ta có cái nhìn sâu sắc hơn về nhân quả và mối liên hệ lẫn nhau giữa vạn vật để không còn bị mắc kẹt trong thực tại do chính mình tưởng tượng ra.

Để tìm thấy đường đi, chúng ta cần chú ý nhiều hơn tới khoảnh khắc hiện tại. Đó là thời khắc duy nhất mà ta có để sống, trưởng thành, cảm nhận và thay đổi.

Không ai có thể thức tỉnh thay bạn, mặc dù đôi khi gia đình và bạn bè rất tha thiết muốn giúp bạn tỉnh ra, nhìn rõ hơn, thoát khỏi mê mờ.

Suy cho cùng, dù bạn đi đâu, bạn vẫn là bạn. Cuộc đời của bạn đang mở ra trong từng phút giây.

Như câu chuyện của Đức Phật, cả đời Ngài tận tâm cống hiến cho việc giảng dạy về chánh niệm, cuối cùng Đức Phật đã nói với các đệ tử, những người đang trông chờ được ngài chỉ cho con đường của họ, rằng:

Ví dụ đơn giản thế này, về đức tính mà ta gọi là “dũng cảm”. Nếu có quá nhiều là liều lĩnh, có quá ít là hèn nhát. Đức tính ở giữa 2 thái cực này là thứ ta cần hướng đến. Đó chính là Trung Đạo.

Vạn vật đều có hai thái cực, nếu bạn hành động một cách cực đoan, thì đó không phải là Đạo. Ngược lại, nếu bạn hành động một cách cân bằng tĩnh tại, đó chính là Đạo.

Đạo ở chính giữa. Đó là nơi mà không bị năng lượng đẩy theo bất cứ hướng nào.

Con lắc của Đạo, tự nó luôn tiến đến điểm cân bằng trong những tình huống nhân sinh liên quan đến phải trái đúng sai, các mối quan hệ, giới tính, tiền bạc, tất cả những việc mà chúng ta đang trải qua. Chỉ cần chúng ta dành cho nó một khoảng thời gian, một sự tĩnh tại cần thiết.

Đạo vừa tinh tế, vừa đơn giản, vừa đẹp đẽ đến nỗi chúng ta không thể nhìn nó một cách chân xác, không thể mô tả nó một cách chi tiết mà chỉ có thể cảm nhận nó bằng tâm trí, niềm tin và giá trị mà ta tin tưởng.

Mô tả về con đường này, Đạo giáo gọi là Đạo, Phật giáo gọi là Niết bàn, Ấn Độ giáo gọi là đại ngã.

Mỗi triết lý đều chỉ ra rằng, để chạm vào Đạo, chúng ta cần phải thấu hiểu và thuận theo các nguyên tắc của tự nhiên, đất trời. Những nguyên lý về sự cân bằng, lòng bao dung, bác ái, vị tha, tính liên đới giữa người với người.

Hoặc như các Triết gia phương Tây như Rousseau, Aristotle quan điểm về Hạnh phúc là khi con người trở về trạng thái tĩnh tại tự nhiên của tâm trí.

Nếu nghĩ theo hướng này, thì ta có thể hiểu, cuộc sống tự nó là vô nghĩa, chỉ có con người chúng ta là có nghĩa. Và chúng ta mỗi ngày đều là một hành trình để tìm ra con đường, tìm ra Trung đạo, tìm ra ý nghĩa của cuộc đời mình.

Sự thật là bên trong bất kỳ một con người lành mạnh nào cũng có những luồng suy nghĩ ấy.

Tâm trí chúng ta chỉ đang cố gắng làm tròn công việc của chúng được tạo ra để làm: cố gắng lường trước và giải quyết vấn đề, tránh những cạm bẫy tiềm ẩn. Đó là một bản năng từ thời xa xưa của não bộ. (1)

Điều không bình thường ở đây là chúng ta thường có xu hướng dìm xuồng, trốn tránh những suy nghĩ tiêu cực, sợ hãi trong đầu mình. Điều đó đi ngược lại với sinh học cơ bản.

Có nhiều “kỹ thuật” để khắc phục được một người truyền tay nhau: như tự đưa ra những lời khẳng định tích cực như “mình làm được mà, đừng sợ"; hay đắm mình trong những thứ khác để tạm thời quên đi nỗi sợ.

Nhưng vấn đề không nằm ở kỹ thuật, những giải pháp nọ có thể mang lại hiệu quả tạm thời, nhưng như một nhà tâm lý học nói: “Những cảm xúc khó không mất đi, rồi một ngày chúng sẽ đội mộ sống dậy, hệt như những con quái vật vậy, và lúc ấy chúng còn khủng khiếp hơn.”

Nhưng đừng lo lắng, mọi thứ đơn giản hơn chúng ta nghĩ rất nhiều.

Chẳng cần các loại “kỹ thuật” để kìm nén trải nghiệm cảm xúc nội tại, thay vào đó hãy tiếp cận chúng một cách tử tế, và định hướng theo giá trị của bạn.

Cảm xúc khó hệt như một đống rác giữa nhà, muốn đi qua bên kia, việc bạn làm chỉ đơn giản là dọn dẹp đống rác. Và đây là 4 bước để “dọn rác” trong tâm trí:

Bước 1: Tự nhận thức.

Khi bị mắc kẹt trong một cảm xúc khó, nó choán hết tâm trí của bạn. Bạn cần phải lùi lại, tự nhận thức, lấy lại sự tự chủ của tâm trí.  Ví dụ bạn đang rất giận dữ, hãy thử 2 kiểu tiếng nói bên trong này:

-   Tôi đang giận

-   Tôi nhận thấy mình đang giận, và tôi đang trải nghiệm cơn giận của mình.  

Cách thứ 2 hoàn toàn khác hẳn phải không? Bằng việc chậm lại, quan sát của xúc, gắn nhãn cho nó; bạn chỉ đơn giản là đang trải nghiệm một cảm xúc mà thôi, nó không phải là bạn.

Hệt như khi bạn đưa bàn tay ra ánh nắng rát của buổi trưa hè, bạn trải nghiệm cơn nóng đó trên bàn tay; khi không muốn nữa bạn lui vào bóng mát, cơn nóng biến mất.

Bước 2: Chấp nhận, bao dung với bản thân.

Bạn cần hiểu rằng, cảm xúc không phải là thứ để chúng ta quản lý, mà là thứ để chúng ta chấp nhận. Ở bước 1, khi đã tự nhận thức ra cảm xúc tiêu cực của bạn thân, thì ở bước 2 việc chúng ta cần làm đơn giản là chấp nhận chúng.

Một số ví dụ:

-   Mình đang trải qua một nỗi lo âu, mình chấp nhận điều đó.

-   Mình đã có một bước đi sai, mình chấp nhận điều đó và cho phép bản thân mình có cơ hội sửa sai.

-   Hôm nay mình đã thể hiện rất tệ và xấu hổ trước mọi người, mình chấp nhận điều đó và cho phép bản thân mình có cơ hội làm lại tốt hơn.

Khi chấp nhận cảm xúc khó, bạn đã sẵn sàng để đi đến bước 3.

Bước 3: Vượt lên trên cảm xúc khó dựa trên giá trị.

Khi vượt lên trên những cảm xúc khó, bạn sẽ rộng đường để lựa chọn cách hành động tiếp theo. Lúc này hãy hành động đúng đắn dựa trên những giá trị của bản thân bạn theo đuổi.

Từ trước đến nay bạn là người như thế nào, đâu là hình mẫu mà bạn mong muốn đạt đến?

Nếu là hình mẫu ấy, bạn sẽ giải quyết tình huống này như thế nào?

Hành động dựa trên giá trị giúp bạn đưa ra những quyết định khiến bạn không hối tiếc về sau khi nghĩ lại.

Và cuối cùng, nếu mọi thứ quá phức tạp, có lẽ bạn chỉ cần nhớ một điều: “Hãy bao dung, tử tế và chấp nhận với những suy nghĩ tiêu cực của bản thân. Để chúng nhẹ nhàng đến và đi.”

(1)  Bài viết “Sự nhanh nhạy của cảm xúc" - tác giả Susan David và Christina CONGLETON  - Series “Emotional Intelligence” / Harvard Business Review

Để mô tả về hạnh phúc hãy tưởng tượng hạnh phúc như một cụm mây đẹp trong một buổi chiều hoàng hôn.

Bạn đang trên chuyến bay vào buổi chiều ấy. Nhìn đám mây từ xa thật rõ ràng, lộng lẫy, nhưng khi đến gần bạn chẳng còn thấy gì ngoài những làn khói mỏng.

Nhiều thế kỷ trước, định nghĩa hạnh phúc là vấn đề của các nhà thi sĩ, triết học; giờ đây các phương pháp khoa học, tâm lý học cũng vào cuộc để trả lời câu hỏi này.

Vậy bản chất của hạnh phúc là gì?

Phần lớn mọi người đều nghĩ, hạnh phúc đến khi chúng ta đạt được những thứ mình mong ước: Ví dụ như người đang yêu hạnh phúc hơn người cô đơn, người khoẻ mạnh hạnh phúc hơn người ốm yếu, người có đức tin hạnh phúc hơn người vô thần; và quan niệm phổ biến nhất người giàu có hạnh phúc hơn người nghèo khổ.

Quan điểm này đúng, nhưng không phải là tất cả, bởi lẽ có được những thứ bạn mong ước mang lại cảm giác thoải mái ngắn hạn, nhưng chưa chắc mang lại hạnh phúc dài lâu.

Xét trên góc độ khoa học về não bộ, khi chúng ta nhận được điều mình mong ước: được khen, được yêu, mua nhà, tậu xe…  thì dopamine - chất dẫn truyền thần kinh giúp kiểm soát các trung tâm thưởng thức khoái cảm ở não sản sinh và cho chúng ta cảm giác khoan khoái.

Có thể nói sự khoan khoái, dễ chịu có bản chất hoá học thuần tuý. Khi chúng ta nhận được điều mình thích. Dopamine trong não sản sinh và cho chúng ta cảm giác khoan khoái.

Dopamine là chất dẫn truyền thần kinh giúp kiểm soát các trung tâm thưởng thức khoái cảm ở não. Nó kích thích chúng ta muốn hành động. Tuy nhiên dopamine có thể gây nghiện. Kết quả cuối cùng là một cuộc đua liên tục, đẩy chúng ta không ngừng phải tìm kiếm những liều dopamin tiếp theo: chức to hơn, tiền nhiều hơn, nhà to hơn…

Nhưng đó chỉ là khoái cảm, không phải hạnh phúc. Hãy hiểu khoái cảm là một trải nghiệm nhất thời, nó nhanh chóng mất đi khi các hoá chất thần kinh lắng xuống.

Vậy hạnh phúc thực sự trông như thế nào?

Trong tác phẩm, Bàn về hạnh phúc, có một góc nhìn mình rất trân trọng, đó là: hạnh phúc thực sự là kinh nghiệm lâu dài về một cuộc sống có ý nghĩa, có mục đích và đầy tích cực.

Nó là một trải nghiệm hiện sinh sâu sắc và quan trọng là nó được duy trì bất chấp thăng trầm trong cuộc sống, không phải là cảm giác hài lòng thoáng qua như sự khoan khoái.

Hạnh phúc thực sự là kinh nghiệm lâu dài về một cuộc sống có ý nghĩa, có mục đích và đầy tích cực.

Để tìm hiểu bản chất thực sự của hạnh phúc, chúng ta cần tìm hiểu về một từ, đó là “thuộc tính xã hội”. Con người là loài có thuộc tính xã hội nhất trên trái đất.

Có hàng ngàn các nghiên cứu khoa học, tâm lý học về “thuộc tính xã hội” của con người. Đúc kết lại, có thể kể đến 5 yếu tố - thuộc tính xã hội có liên quan trực tiếp đến hạnh phúc của con người.

Ông Seligman, cựu chủ tịch của Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ đã tóm gọn chúng trong mô hình “PERMA”.

• P (Positive Emotion): Cảm xúc tích cực. Những cảm xúc khởi sinh trong tâm trí tạo ra sự tích cực như sự bình yên, lòng biết ơn, vị tha, trắc ẩn, cảm hứng, hy vọng, tò mò, tình yêu.

• E (Engagement): Sự gắn kết. Khi bạn có được được giác gắn bó, hòa hợp với một người, một tập thể, một công việc, dự án nào đó.

• R (Relationships): Các mối quan hệ xã hội. Khi bạn có những mối quan hệ tốt đẹp, lành mạnh và ý nghĩa.

• M (Meaning): Ý nghĩa. Mọi việc chúng ta làm đều cần mục đích và ý nghĩa. Ý nghĩa có thể gói gọn hay lớn hơn những mục đích cá nhân. Nhỏ bé như làm tốt công việc hôm nay, lớn lao như góp phần giúp đỡ xã hội. Bằng một cách nào đó, chúng ta đều cần tìm ra ý nghĩa đằng sau những việc mình làm trong cuộc sống.

• A (Achievement): Thành tựu. Những gặt hái của bạn trong công việc, nhưng ghi nhận, tôn vinh từ người khác dành cho bạn.

Chính các thuộc tính xã hội, tương tác giữa người với người hàng ngày này mang lại cho con người những trải nghiệm về hạnh phúc.

Hãy tự hỏi tâm trí bạn, lần gần đây bạn cảm thấy hạnh phúc nhất là vì điều gì?  Hẳn câu trả lời sẽ nằm đâu đó trong nhóm 5 thuộc tính này.

Những hiểu lầm về hạnh phúc

• Một trong những hiểu lầm lớn nhất về hạnh phúc, đó là hạnh phúc đồng nghĩa với lúc nào cũng phải vui vẻ, sung sướng, mãn nguyện với nụ cười trên môi.

• Hiểu lầm thứ hai là mọi người nghĩ cứ “mặc kệ” những cảm xúc khó, những khó khăn trong cuộc sống thì sẽ hạnh phúc hơn.

Nhưng thực tế không phải như vậy.

“Hạnh phúc thực sự là trải nghiệm một cuộc đời phong phú với tâm trạng cởi mở, bao dung, tò mò. Đó là khi ta mở lòng đón nhận những điều tốt đẹp cùng với những điều tồi tệ theo một cách tích cực.”

Sự đa dạng về cảm xúc, thông qua việc sẵn sàng trải nghiệm nhiều cảm xúc - cả tích cực lẫn tiêu cực - chính là cách để sức khỏe tinh thần của chúng ta tốt hơn.

Nếu đó là một cảm xúc vui vẻ thì thật tuyệt, bạn hãy đơn giản tận hưởng nó.

Còn nếu đó là một cảm xúc khó khăn, một nỗi buồn… thì cũng không sao, hãy đơn giản là trải nghiệm nó. Hệt như khi bạn trải nghiệm một cơn nóng rát khi đưa bàn tay mình ra ánh nắng buổi trưa hè. Bạn trải nghiệm cơn nóng, thấu hiểu nó. Còn khi không muốn nữa, bạn chỉ đơn giản là rút đôi tay mình vào bóng mát.

Hãy hiểu rằng, sự lạc quan lành mạnh không có nghĩa là phải che giấu đi cảm xúc thật của mình. Hạnh phúc không có nghĩa là làm khổ đau biến mất mà chính là khả năng phục hồi từ khổ đau đó.

Một hiểu lầm khác về hạnh phúc đó là mọi người cho rằng “trạng thái hạnh phúc” là một đích đến viên mãn, nhưng chúng ta quên mất điều thực sự quan trọng là hành trình.

Việc tìm ra điều gì khiến ta thực sự hạnh phúc trên hành trình đó mỗi ngày và thường xuyên tham gia vào hoạt động này giúp chúng ta có cuộc sống ý nghĩa và hạnh phúc hơn - mỗi ngày.

Nói cách khác, hạnh phúc không phải là thứ chúng ta theo đuổi, mà là thứ chúng ta đồng ý cho nó xảy ra trong tâm trí mình. Chúng ta được trải nghiệm hạnh phúc khi tận hưởng được khoảnh khắc hiện tại, thả mình vào một cuộc sống có ý nghĩa, mục đích.

Giải mã hạnh phúc

Cùng với đó là quan niệm phổ biến rằng chúng ta cần sở hữu nhiều hơn để được hạnh phúc hơn. Điều này có phần đúng, nhưng sau khi các nhu cầu cơ bản được đáp ứng - như thức ăn, nước uống và nơi ở - thì quan niệm này sẽ trở nên phản tác dụng.

Nỗ lực để sở hữu nhiều hơn là một trò chơi không có người thắng.

Bạn luôn muốn thu nhập cao hơn, chiếc xe mới hơn, hay một trải nghiệm độc đáo khác để thử nghiệm. Bạn sẽ không bao giờ hài lòng với những gì mình đang có, hoặc chỉ hài lòng trong chốc lát.

Thực tế, hạnh phúc không liên quan đến việc sở hữu nhiều hơn mà nó liên quan đến việc cần ít hơn. 

Hãy trân trọng những gì bạn đang có, những trải nghiệm bạn đã trải qua và bạn sẽ thấy hạnh phúc tự nhiên xuất hiện như một nguồn nước tươi mát dưới lòng đất. Bạn sẽ sống hoàn toàn trong hiện tại. Khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế sẽ thu hẹp.

Cuộc sống không phải là một câu chuyện cổ tích, nhưng bạn có thể viết lại một số câu chuyện nội tâm không còn hữu ích nữa. Mặc dù bạn phải từ bỏ ý tưởng rằng một ngày nào đó "tôi sẽ có tất cả", nhưng cuối cùng, nó sẽ đưa bạn đến gần hơn với điều mà bạn đang tìm kiếm: Hạnh phúc thật sự

Sự thật là chúng ta không thể kiểm soát tất cả những gì xảy ra xung quanh. Do đó, việc kiểm soát cách chúng ta nhìn nhận và giải thích những tình huống đó lại vô cùng quan trọng.

Nếu bạn tin rằng hạnh phúc là một cuộc sống không có trở ngại, bạn sẽ không bao giờ thực sự hạnh phúc - kể cả khi cuộc sống đang thuận buồm xuôi gió.

Cuộc sống thực ra là một chuỗi liên tục của những thử thách. Một số thử thách có thể vô cùng to lớn - như chiến tranh nổ ra ở quê hương - trong khi những thách thức khác chỉ gây phiền toái - như việc đổ cà phê vào máy tính xách tay. Nếu bạn trì hoãn hạnh phúc cho đến khi cuộc sống không còn trở ngại, bạn sẽ chìm sâu trong đau khổ và tuyệt vọng trước khi kịp nhận ra hạnh phúc đã ở ngay bên mình từ lúc đầu.

Mỗi sáng thức dậy, bạn cuống cuồng với các checklist công việc, tin nhắn, email; bạn băng ra đường tới chỗ làm; tất bật cả ngày và trở về nhà vào buổi tối với trạng thái gần như không còn chút năng lượng cho việc tận hưởng thời gian nghỉ ngơi bên gia đình, hay phát triển bản thân nữa.

Nghe có quen thuộc không?

Việc không có ý thức về những giá trị thực sự, các ưu tiên quan trọng của cuộc sống khiến chúng ta đánh mất đi sự cân bằng quan trọng trong cuộc sống.

Chúng ta chỉ phản ứng với những điều đang diễn ra, chứ không phải là một cuộc sống có kế hoạch, ưu tiên và ý nghĩa. Đó không phải là cuộc sống trọn vẹn, đó là sự phản ứng với cuộc sống mà thôi.

Chúng ta cũng không ý thức được về sự bình yên và hài lòng hiện tại, bởi vì chúng ta cứ mãi bận tâm về những hối tiếc và lo lắng trong quá khứ cũng như kỳ vọng trong tương lai.

Thiền sư Thích Nhất Hạnh đã từng nói “Cuộc sống chỉ có thể tìm thấy trong thời điểm hiện tại. Quá khứ đã qua và tương lai chưa tới, và nếu chúng ta không sống với chính mình trong giây phút hiện tại, ta không thể chạm vào cuộc sống”.

Thông điệp này của Thiền sư Thích Nhất Hạnh rất đơn giản với tất cả mọi người:

“Câu trả lời cho mọi vấn đề đang nằm ở chúng ta, và vào lúc này đây”

Có một câu chuyện khác trong văn học Phật giáo kể rằng có cô công chúa rất được vua cha nuông chiều. Một hôm cô đi chân không trong vườn hoa trong vương quốc  thì giẫm vào một cái gai. Cô bèn yêu cầu vua cha  ra lệnh trải thảm cả vương quốc. Một vị cố vấn sáng suốt đã làm tặng  cho cô một đôi giày và khuyên cô hãy mang đôi giày vào thay vì phải trải thảm cả vương quốc. (1)

Câu chuyện đơn giản này, nếu ta nhìn kỹ sẽ thấy được vẻ đẹp giản dị của nó.

Chúng ta đều mong ước thế giới xung quanh mình được yên ổn, được trải thảm mềm và không có gai như mong ước của cô công chúa trong câu chuyện.

Trong thế giới thực, “tấm thảm”  lúc này là chính gia đình, bạn bè, đồng nghiệp, khách hàng, bối cảnh xã hội xung quanh…

Chúng ta mong muốn mọi thứ phải thật ổn thì ta mới cảm thấy thoải mái.

Nhưng  mong ước ấy làm giảm khả năng hạnh phúc của chúng ta. Nó khiến chúng ta mong manh như đôi bàn chân của nàng công chúa nọ.

Thay vào đó, hãy chọn cho mình một đôi giày vừa chân và mang nó vào.

Đôi giày tượng trưng cho tư duy nhận lãnh trách nhiệm cá nhân, nó khiến chúng ta hiểu rằng hạnh phúc hay an ổn nó không nằm ở bên ngoài thế giới, mà nằm ở bên trong mỗi chúng ta.

Chọn được đôi giày rồi, chúng ta sẽ hiểu ra rằng hạnh phúc, hay an ổn là một trải nghiệm hiện sinh sâu sắc, bền vững và bất chấp mọi thăng trầm trong cuộc sống.

Mindfulness là gì?

Về Mindfulness, có lẽ định nghĩa hay nhất mình từng nghe qua là của thiền sư Thích Nhất Hạnh: Giữ cho tâm trí sống với thực tại.

Giải thích rộng ra, đó là khi chúng ta “trải nghiệm và chấp nhận thời điểm hiện tại như chính sự thật của nó - không phải là cách chúng ta muốn nó như thế, hay muốn nó nên như thế; mà phải đúng với bản chất thật sự của nó”.  (1)

Hay nói đơn giản hơn, là “chấp nhận mọi việc xảy ra với đúng bản chất của nó, và đáp lại với sự tử tế, hiểu biết”. (2)

Ly cafe không ngon hơn khi chúng ta vui, hay đắng hơn khi chúng ta buồn.

Người đối diện không dễ thương hơn khi chúng ta đang vui, hay đáng ghét hơn khi chúng ta có sẵn thành kiến với họ.

Đó là khi cơ thể đang thả lỏng chứ không gồng mình. Đó là khi tâm hồn thông suốt và bình tĩnh, không cuống cuồng trong những suy nghĩ, ân hận, lo lắng. Đó là khi cảm xúc cởi mở và can đảm.

Thông điệp của mindfulness rất đơn giản với tất cả mọi người: Hãy ở đây lúc này. Chúng ta tìm thấy sức mạnh và sự bình anh thông qua một triết lý đơn giản: “Câu trả lời cho mọi vấn đề đang nằm ở chúng ta, vào lúc này đây.” (3)

Một trong những hiểu lầm cơ bản về mindfulness, thậm chí có cả mình trong đó là một số người nghĩ mindfulness giúp chúng ta “an trú” trong niềm vui, quên đi nỗi buồn, âu lo. Nhưng thực ra vấn đề không phải là quên đi, mà là trải nghiệm, chung sống, chấp nhận và vượt qua nỗi buồn.

Tỉnh thức không hề xa xỉ, khó tìm kiếm, nó là một lựa chọn chủ động và khởi phát từ tâm trí.

Lợi ích tuyệt vời của Mindfulness

Bằng cách để tâm đến những gì diễn ra xung quanh, thay vì đặt mình vào “chế độ tự hành” - phản xạ tự nhiên, chúng ta có thể giải phóng khả năng sáng tạo, giảm bớt  căng thẳng, và đạt hiệu quả cao hơn.

Tỉnh thức là quá trình chủ động chú ý đến thời điểm hiện tại, đến những thứ diễn ra xung quanh mình. Khi ấy bạn nhạy cảm hơn với bối cảnh, và quan điểm, bạn sáng suốt hơn. Đó là điều cốt yếu của sự gắn kết.

Nhiều lầm tưởng rằng, quá chú tâm sẽ khiến bạn tiêu hao năng lượng nhanh; nhưng sự thật không phải như vậy; tỉnh thức làm bạn tập trung vào những điều quan trọng, không bị xao lãng bởi hàng ngàn yếu tố ngoại cảnh gây phân tâm khác, việc đó bảo vệ - sản sinh năng lượng, chứ không phải tiêu hao. (4)

Tỉnh thức còn nhiều lợi ích khác. Nó giúp bạn chú ý hơn, nhớ được nhiều việc mình đã làm hơn, sáng tạo hơn. Từ đó bạn nhạy bén để tận dụng các cơ hội khi nó đến và tránh được những nguy cơ khi nó chưa phát sinh.

Trong giao tiếp, mọi người thích những người trò chuyện một cách lưu tâm. Vì vậy việc chú tâm cũng giúp củng cố chất lượng của những mối quan hệ. Bạn chú ý, yêu mến mọi người hơn; và mọi người cũng yêu mến bạn hơn vì họ cảm nhận được sự quan tâm bạn dành cho họ.

Tỉnh thức, chú tâm làm sự chần chừ và hối tiếc trong bạn biến mất, bởi vì bạn biết rõ lý do tại sao bạn hiện diện vào lúc này, làm việc này. Bạn bắt tay vào làm ngay và không hối tiếc vì đã không làm những việc khác.

Tỉnh thức cũng giúp chúng ta bớt có xu hướng phân loại và phán xét người khác một cách thiếu suy xét. Thay vì thoạt nhìn một người và vội vã nhận định: anh này cứng nhắc, cô kia yếu đuối, bạn này bốc đồng… thì bạn sẽ dành thời gian để lắng nghe họ một cách lưu tâm, lắng nghe để hiểu bối cảnh, cảm xúc và mong muốn của họ.

Việc này giúp bạn hiểu rõ con người hơn, từ đó có xu hướng bao dung, bớt phán xét và chỉ trích người khác. (5)

Tỉnh thức giúp bạn có cơ hội để tìm ra nhiều góc nhìn mới. Giống như câu chuyện ngụ ngôn về hai người đến gặp một vị thẩm phán. Mỗi người kể một câu chuyện từ góc độ của mình, người thẩm phán đều nói: “Đúng rồi!”. Hai người thắc mắc: “Làm sao cả hai chúng tôi đều đúng được”. Người thẩm phán lại đáp: “Đúng rồi!”

Chúng ta luôn quan niệm rằng trong tranh chấp, chỉ có bên này đúng, bên kia sai hoặc ngược lại. Nhưng thực tế là gần như luôn luôn có thể tìm ra cách thứ ba, để các bên cùng có lợi. Và để tìm ra giải pháp đôi bên cùng có lợi, tỉnh thức, lắng nghe và tôn trọng là điều cần thiết. (6)

Trong thời đại khủng hoảng thông tin như hiện nay, lượng thông tin mà bạn có được không quan trọng bằng việc nó được tiếp nhận ra sao, sử dụng nó hiệu quả như thế nào. Và việc tiếp nhận đó cần phải được thực hiện một cách tỉnh thức.

Tính khoa học của Mindfulness

Nhiều nghiên cứu khoa học cho thấy việc thực hành tỉnh thức làm thay đổi não bộ.

Đầu tiên là vùng vòng cung vỏ não trước (ACC), một cấu trúc nằm sâu bên trong trán, phía sau thuỳ trán. ACC gắn với khả năng tự điều chỉnh, nghĩa là khả năng hướng sự chú ý và hành vi có chủ đích, ngăn cản các phản ứng cảm tính.

Những người tập thiền cho thấy rõ các kết quả vượt trội trong các bài kiểm tra về khả năng tự điều chỉnh, chống lại sự phân tâm và đưa ra các câu trả lời chính xác hơn người không tập thiền. Vùng ACC của họ cũng hoạt động nhiều hơn so với những người không thiền định. (7)

Vùng thứ hai, là hồi hải mã, vùng hình cá ngựa này nằm sâu ở trong mỗi bên thái dương,. tập hợp các cấu trúc liên quan đến cảm xúc và trí nhớ. Rèn luyện tỉnh thức giúp hồi hải mã hoạt động hiệu quả hơn, tăng khả năng phục hồi cảm xúc và trí nhớ.

Thực hành tỉnh thức còn tác động tích cực đến các vùng não liên quan đến tri giác, nhận thức cơ thể, khả năng chịu đau, điều chỉnh cảm xúc, nội quan, suy nghĩ phức tạp và nhận thức về bản thân. (8)

Tỉnh thức qua đó giúp chúng ta giữ cho bộ não khỏe mạnh, hỗ trợ khả năng tự điều chỉnh và ra quyết định hiệu quả, bảo vệ bản thân khỏi những căng thẳng tiêu cực.

Như câu nói của tiến sĩ Ellen Langer, giáo sư tâm lý học của Đại học Harvard về tỉnh thức: “Tôi hoàn toàn tin tưởng vào một điều nghe có vẻ cổ lỗ: Cuộc sống chỉ toàn là những khoảnh khắc. Vì vậy nếu bạn biến khoảnh khắc trở nên quan trọng, tất cả sẽ đều quan trọng. Bạn có thể lưu tâm, có thể lơ là. Bạn có thể thắng, có thể thua. Tệ nhất là khi bạn lơ là và thất bại. Vì vậy khi làm bất kỳ điều gì, hãy lưu tâm, chú ý đến mọi thứ, khiến chúng trở nên có ý nghĩa với bạn.”

Việc rèn luyện và luôn tự đặt ra những câu hỏi khuyến khích sự tỉnh thức, bạn sẽ đưa mọi người và chính bản thân mình vào hiện tại, và mang lại nhiều ý nghĩa, năng suất hơn.

(1) (2)(3) - Trích từ cuốn sách “The Mindful Leader” (Lãnh Đạo Tỉnh Thức)  - của tác giả Michael Bunting.

(4) (5) (6) Bài viết “Tỉnh thức trong thời đại phức tạp", bài phỏng vấn Ellen Langer do Alison Beard thực hiện - Series “Emotional Intelligence” / Harvard Business Review

(7) (8)  Bài viết “Tỉnh thức có thể biến đổi não bộ (theo nghĩa đen)” Christina Congleton, Britta K.Holzel và Sara W.Lazar - Series “Emotional Intelligence” / Harvard Business Review

Rồi mỗi ngày trôi qua, những trải nghiệm khó khăn của cuộc sống tựa như bụi bặm và cặn bắt đầu lọt vào ly nước.

Bạn càng bận tâm, chấp nhặt những trải nghiệm khó khăn ấy, giống như bạn càng tìm cách khuấy ly nước. Nước trong ly đục ngầu, ngổn ngang hệt như tâm trí bạn khi ấy.

Câu chuyện này ngụ ý rằng tâm trí chúng ta giống như ly nước kia. Khi bạn rèn luyện để tâm trí trở nên an tĩnh và rõ ràng, nó trở về trạng thái mặc định trong vắt; và trạng thái ấy có tên gọi là hạnh phúc.

Điều này cho chúng ta hiểu được rằng, hạnh phúc không phải thứ để chúng ta theo đuổi, mà là thứ chúng ta để nó xảy ra tự nhiên trong tâm trí.

Việc của bạn đơn giản là hãy tận hưởng thực tại như đúng bản chất của nó mà không băn khoăn về tương lai hay phán xét với quá khứ.

Ly cafe cũng không ngon hơn vì bạn đang vui, hay đắng hơn vì bạn đang buồn.

Tiếng chim hót không trong trẻo hơn khi bạn đang yêu, và cũng chẳng trầm hơn khi bạn đang cô đơn.

Khi tâm trí an tĩnh và rõ ràng, hạnh phúc sẽ tự nhiên xuất hiện, bạn sẽ tự nhiên vui tươi.

Hẳn các bạn còn nhớ câu hát quen thuộc trong ca khúc Let it be của The Beatles.

“When I find myself in times of trouble

Mother Mary comes to me

Speaking words of wisdom, let it be”

Có những lúc khó khăn,

Đức Mẹ đã đến bên tôi,

Nói với tôi một điều thật giản dị, minh triết.  

“Hãy để mọi chuyện diễn ra tự nhiên”

Một bối cảnh khác nhưng chúng ta vẫn có thể hiểu một điều tương tự: Nếu bạn muốn hạnh phúc, hãy cứ tự nhiên.

Nói thêm về từ “be" đây quả là một từ giàu nội hàm. Có thể hiểu “be" nghĩa là “bản chất" hay "chính mình", cũng có thể hiểu nó là “sự tự nhiên",  hay là "tồn tại".

Có nhiều quan điểm cho rằng trái với “be” là “have”. Khi “be” là mong muốn hoàn thiện mình từ đời sống bên trong; thì “have” là mong muốn có được những thành công, vật chất bên ngoài.

Như một câu nói ngạn ngữ cổ xưa của người Châu Âu: If you have the “have” without the “be”, it doesn’t belong to you.

Mình tạm dịch thế này: Nếu bạn chưa “thành người” mà đã thành đạt, sự thành đạt ấy chẳng ở với bạn lâu. Quả vậy, nếu bạn không có cái gì khác ngoài tiền bạc, thì tiền đó cũng không phải là của bạn, bạn sẽ đánh mất nó một cách dễ dàng.

• Tự trách mình.

• Tìm cách né tránh, không nói về lỗi lầm đó.

• Gạt lỗi lầm đó sang một bên kiểu cứ bơ nó đi

Hỏi vài người bạn thì cũng cùng câu trả lời tương tự.

Giờ ngẫm lại ba cách trên, hẳn không phải là cách đối xử tử tế với bản thân.

Hiểu đơn giản lỗi lầm như một bãi rác đang nằm giữa nhà, dù bạn có đi né nó, đẩy nó sang một bên, tạm quên nó đi thì bác rãi vẫn còn đó thôi. Lâu ngày nói còn bốc mùi, khủng khiếp hơn. Bạn lúc nào cũng phải né tránh, vấn đề thì vẫn còn nguyên.

Vậy phải làm gì mới là tử tế với bản thân? Chuyện còn đơn giản hơn: Hãy dọn rác.

Đó là cách đối xử tử tế với bản thân, chỉ cần nhìn vào đống rác - nhìn vào lỗi lầm kia một cách khách quan, tử tế, tò mò

- Thừa nhận bản thân mình đã sai, còn thiếu kinh nghiệm.

- Bao dung cho bản thân: Ừ thì đúng là mình đã sai, thì giờ mình tìm cách sửa; thiếu kỹ năng gì mình bù cái đó.

- Cho bản thân cơ hội sửa sai và tốt hơn: Lần sau chắc chắn mình sẽ làm tốt hơn, thử lại nào.

Mình tình cờ đọc một câu nói thế này: “Rộng lượng nên bắt đầu từ chính bạn.” Ý tưởng này thật tuyệt vời, nó khuyến khích chúng ta hãy hướng vào bên trong mình trước. Hãy trao tặng cho bản thân những món quà, một chút thời gian trong ngày yên lặng không làm gì cả, chấp nhận những khiếm khuyết, thất bại của bản thân.

Từ “self compassion” hiểu theo các này nghĩa là bạn tử tế và thấu hiểu bản thân khi đối mặt với những thất bại của chính bạn. Đừng phán xét và chỉ trích bản thân kịch liệt vì những thiếu hụt hay khuyết điểm; mà thay vào đó hãy chấp nhận, bao dung và cho bản thân cơ hội sửa sai, làm tốt hơn.

Hầu hết các bản dịch “self compassion” là “Tự từ bi - Từ bi với bản thân”, nhưng tại sao chúng ta không gọi nó là “tử tế với bản thân” nhỉ?

Nghe thật nhẹ nhàng, dễ hiểu.

Viktor Frankl, nhà tâm lý học người Áo đã tóm tắt điều đó rất hay trong phần mở đầu của cuốn Man’s Search for the Meaning (Đi tìm lẽ sống) của ông.

“Đừng nhắm đến thành công - bạn càng nhắm đến nó và biến nó thành một mục tiêu, bạn càng bỏ lỡ nó. Bởi vì thành công, cũng như hạnh phúc không phải tìm kiếm mà có. Nó phải sản sinh ra như một tác dụng phụ không được dự tính từ trước; nó đến từ sự phụng sự cá nhân cho một hành trình cao cả hơn chính bản thân mình”.

Hiểu một cách đơn giản, bạn sẽ tìm thấy thành công và hạnh phúc khi bạn tận hưởng trọn vẹn & hết lòng với công việc mình đang làm.

Chúng ta đều từng trải qua những thời khác mà mặc đang ở trong một áp lực khổng lồ nhưng chúng ta tự cảm thấy kiểm soát được các hành động của mình. Chúng ta ở trong một trạng thái hưng phấn, cảm giác sâu sắc được sự chú tâm và chất lượng của từng hành động. 

Theo nhà tâm lý học người Áo, tác giả của cuốn sách Flow - Dòng chảy, Mihaly Csikszentmihalyi, những khoảng khắc này chính là Trải nghiệm tối ưu, hay trạng thái dòng chạy, hay là “Flow state”. 

Các cầu thủ, những người nghệ sĩ biểu diễn, những nhà nghiên cứu… là những ví dụ điển hình của trạng thái này. Khi họ tìm thấy khoảng khắc này, họ trở nên xuất sắc và tạo ra những kết quả tuyệt vời. 

Những trải nghiệm như vậy không nhất thiết luôn dễ chịu tại thời điểm chúng diễn ra. Cơ bắp của vận động viên căng cứng trong cuộc đua đáng nhớ nhất, phổi của anh ấy như nổ tung… Kiểm soát cuộc sống và đạt được trải nghiệm tối ưu chưa bao giờ là điều dễ dàng. 

Nói một cách ngắn gọn, trạng thái dòng chảy là khi mà ở trong đó con người tham gia vào một hoạt động sâu sắc đến mức dường như chẳng có điều gì khác quan trọng hơn là quan trọng; bản thân trải nghiệm ấy thú vị đến nỗi người ta quyết tâm làm nó dù phải trả một cái giá rất đắt.

Tạm kết: Những người học được cách kiểm soát trải nghiệm nội tại của mình sẽ có khả năng quyết định được chất lượng cuộc sống của họ và điều này khiến gần như tất cả chúng ta đều có cơ hội trở nên hạnh phúc. 

Chúc bạn sẽ tìm kiếm được trạng thái dòng chảy của riêng mình.